الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۷۹

محمد بن الحسن عن بعض اصحابنا عن الاشعث بن محمد عن محمد بن حفص بن خارجه قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۱۳۱ حفص بن خارجه گوید: شنیدم امام صادق (ع) می‏فرمود (در پاسخ این که مردی از او در باره گفتار مرجئه نسبت به معنی کفر و ایمان پرسیده بود و گفته بود: آنها بر ما حجت میاورند و می‏گویند: چنانچه کسی که نزد ما کافر است نزد خدا هم کافر است، پس کسی که به حکم اقرارش ما او را مؤمن بدانیم نزد خدا هم باید مؤمن باشد) امام در پاسخ فرمود: سبحان الله چگونه این دو یکسانند؟ کفر به اعتراف خود بنده محقق شود و پس از اعتراف او به کفر، بیّنه و گواهی از او نخواهند، ولی ایمان دعوی او است که ثابت نشود جز با بینه و دلیل و بینه او کردار و نیت با اقرار موافق‏ باشند، بنده در نزد خدا مؤمن است ولی کفر به هر یک از این سه وجه که نیت و گفتار و کردار است موجود شود، حکم طبق همان گفتار و کردار جاری می‏شود، چه بسیارند کسانی که مؤمنان به حسب ظاهر گواه ایمان آنها باشند و احکام مؤمنان بر آنها جاری است و نزد خدا کافرند و هر کس هم احکام مؤمنین را در ظاهر بر آنها جاری کرده است، درست رفته، به واسطه ظاهر گفتار و کردارش. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۶۱ محمد بن حفص خارجه گوید: شنیدم مردی از امام صادق علیه السّلام از قول مرجئه راجع بکفر و ایمان پرسید و عرضکرد: مرجئه بر ما احتجاج میکنند و میگویند: چنان که کسی را که ما کافر میدانیم، نزد خدا هم کافر است. همچنین مؤمن هم زمانی که بایمانش اقرار کرد او را نزد خدا مؤمن می‏دانیم، حضرت فرمود، سبحان اللَّه! چگونه این دو برابرند؟! در صورتی که کفر فقط اقرار بنده است (باینکه خدائی نیست) و پس از اقرارش از او گواه و دلیلی نخواهند، ولی ایمان ادعائی است که جز با دلیل ثابت نشود، و دلیل مؤمن عمل و نیت او است که اگر متفق شدند (نیت و عمل) بنده نزد خدا مؤمن است، و کفر بهر یک از این سه جهت نیت و قول و عمل ثابت می‏شود (پس مؤمن کسی است که به یگانگی خدا و رسالت پیغمبر خاتم بزبان شهادت دهد و عقیده قلبی و نیتش هم همین باشد و مقررات عملی اسلام را هم انجام دهد، و اگر یکی از این سه نباشد کافر است) ولی احکام طبق گفتار و کردار جاری می‏شود (پس بمحض اینکه شخصی را دیدیم شهادتین میگوید و مقررات عملی اسلام را انجام میدهد، باید او را مؤمن بدانیم و احکام ایمان را نسبت باو اجرا کنیم، اگر چه عقیده و نیتش بر خلاف گفتار و کردارش باشد) زیرا چه بسا شخصی که مؤمنین بایمانش شهادت دهند و أحکام مؤمنین را بر او جاری کنند (مثل اینکه پشت سرش نماز خوانند و شهادتش را بپذیرند) ولی او نزد خدا کافر باشد (برای آنکه بخدا یا پیغمبر عقیده نداشته باشد) و کسی هم که از روی ظاهر گفتار و کردارش احکام مؤمنین را بر او جاری کرده، درست رفته است (زیرا کسی از عقیده و باطن دیگری خبر ندارد و اگر مردم مأمور بکنجکاوی از باطن و حقیقت میبودند، امر دعاوی و شهادات و بلکه نظام زندگی مختل میگشت). محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۱۲۹ محمد بن حسن، از بعضی از اصحاب ما، از اشعث بن محمد، از محمد بن حفص بن خارجه روایت کرده است که گفت: شنیدم از امام جعفر صادق علیه السلام که می فرمود، در حالی که مردی آن حضرت را از قول طائفه مرجئه در کفر و ایمان سؤال نموده و عرض کرده بود که: ایشان بر ما حجّت می‏آورند و استدلال می‏کنند و می‏گویند که: چنانچه کافر در نزد ما کافر است، در نزد خدا همچنین می‏یابیم مؤمن را که چون به ایمان خویش اقرار کند، در نزد خدا مؤمن است. فرمود: «سبحان اللَّه. چگونه این دو چیز برابر می‏توانند بود، و حال آنکه کفر اقراری است از بنده؛ پس او را بعد از اقرارش تکلیف به شاهد نمی‏کنند و این رنج را بر او نمی‏گذارند. و ایمان ادّعا است، و جائز و ممضی نیست، مگر به شاهد، و شاهدِ این ادّعا، عمل و نیّت مدّعی است؛ پس هرگاه این دو شاهد متفّق باشند و اختلافی در میان آنها نباشد، بنده در نزد خدا مؤمن است. و کفر به هر جهتی از این جهات سه‏گانه موجود است؛ خواه نیّت و اعتقاد باشد، و خواه گفتار، و خواه کردار. و جمیع احکام بر گفتار و کردار جاری می‏شود، نه بر اعتقاد؛ پس چه بسیار است که کسی مؤمنان از برایش به ایمان گواهی می‏دهند، و احکام مؤمنان بر او جاری می‏شود، و حال آنکه او در نزد خدا کافر است. و آنکه احکام مؤمنان را بر او جاری ساخته، نظر به ظاهر گفتار و گفتار او درست کرده و به حق و صواب رسیده [است‏]». __________________________________________________