کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۲۵
از امام باقر (ع) فرمود: اگر مردم میدانستند چگونه آفرینش آغاز شده است دو کس با هم اختلاف نداشتند، به راستی خدا عز و جل پیش از آنکه خلق را بیافریند فرمود: آبی خوشگوار باش تا من بهشت و فرمانبرانم را از تو آفرینم، و آب شور و تلخی باش تا من دوزخ و نافرمانانم را از تو بیافرینم. این دو با هم آمیختند و از این است که مؤمن کافر زاید و کافر مؤمن، سپس سرشتی از روی زمین بر گرفت و سختش در هم مالید بناگاه مردمی پدید شدند و چون مورچه بجنبیدند، به اصحاب یمین فرمود: با سلامتی به سوی بهشت، و به اصحاب شمال فرمود: به سوی دوزخ و من باکی ندارم، سپس آتشی را فرمان داد تا بر افروخت و به اصحاب شمال فرمود: در آن درآئید، از آن هراس کردند، به اصحاب یمین فرمود: در آن درآئید، بدان در آمدند و فرمود: سرد و سلامت باش، و آن آتش بر آنها سرد و سلامت شد، پس اصحاب شمال گفتند: پروردگارا قرار ما را تجدید کن، فرمود: تجدید کردم اکنون در آن درآئید، رفتند که درآیند و باز در هراس شدند و سپس طاعت و معصیت ثبت شد و تنوانند اینان از آنان باشند و نه آنان از اینان.
مصطفوی, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۹
امام باقر علیه السّلام فرمود: اگر مردم بدانند، آغاز آفرینش چگونه بوده، دو تن با یک دیگر (در امر دین) اختلاف نکنند. همانا خدای عز و جل پیش از آنکه مخلوق را بیافریند، فرمود: آبی گوارا پدید آی، تا از تو بهشت و اهل طاعت خود را بیافرینم، و آبی شور و تلخ پدید آی تا از تو دوزخ و اهل معصیتم را بیافرینم، سپس بآن دو دستور فرمود تا آمیخته شدند، از این جهت است که مؤمن کافر زاید و کافر مؤمن.
آنگاه گلی را از صفحه زمین برگرفت و آن را بشدت مالش داد، بناگاه مانند مور بجنبش در آمدند سپس باصحاب یمین فرمود: بسلامت بسوی بهشت و باصحاب شمال فرمود: بسوی دوزخ و باکی هم ندارم. آنگاه امر فرمود تا آتشی افروخته گشت و باصحاب شمال فرمود: در آن داخل شوید، از آن ترسیدند و پرهیز کردند، سپس باصحاب یمین فرمود: داخل شوید: آنها داخل شدند، پس فرمود: سرد و سلامت باش آتش سرد و سلامت شد. اصحاب شمال گفتند: پروردگارا از لغزش ما درگذر و از نو بگیر، فرمود: از نو گرفتم، داخل شوید، ایشان برفتند و باز ترسیدند، در آنجا فرمانبرداری و نافرمانی پا برجا گشت، پس نه این دسته توانند از آنها باشند و نه آنها توانند از اینها باشند.
محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۱۷
ابوعلی اشعری و محمد بن یحیی، از محمد بن اسماعیل، از علی بن حکم، از ابان بن عثمان، از زراره، از امام محمد باقر علیه السلام روایت کردهاند که فرمود: «مردم اگر میدانستند که آغاز آفرینش یا اول امر خلائق چگونه بود، دو نفر با هم اختلاف نمیکردند. به درستی که خدای عز و جل پیش از آنکه خلایق را بیافریند، فرمود: باش آبِ خوش تا بهشت و اهل طاعت خود را از تو بیافرینم، و باش آبِ تلخ تا دوزخ و اهل معصیت خویش را از تو خلق کنم. بعد از آنکه به امر خدا موجود گردیدند، آن دو آب را فرمود تا به هم ممزوج شدند، و از این جهت است که مؤمن، کافر را میزاید و کافر، مؤمن را میزاید؛ پس گلی را از روی زمین فرا گرفت و آن را مالش سختی داد، ناگاه ایشان چون مورچگان میجنبیدند. بعد از آن، به اصحاب دست راست فرمود: میروید به سوی بهشت، در حالتی که سالم و ایمناید از هر چه بد باشد. و به اصحاب دست چپ فرمود: میروید به سوی آتش دوزخ، و هیچ پروا ندارم.
پس آتشی را امر فرمودتا برافروخته شد. و به اصحاب دست چپ فرمود: در آن داخل شوید. ایشان، از آن ترسیدند و داخل نشدند. و به اصحاب دست راست فرمود: داخل شوید در این آتش؛ پس ایشان در آن داخل شدند. و به آتش فرمود: سرد و سلامت باش؛ یعنی سردی معتدل که ایشان را به جهت سردی ضرر نرسد؛ پس آن آتش سرد و سلامت گردید.
__________________________________________________
(۱). یس، ۷۰.
(۲). یعنی: «قرآن را از عالم بالا فرو فرستاد، تا بیم کند و بترساند هر کس را که زنده باشد؛ یعنی مؤمن باشد؛ زیرا که حیات ابدی به ایمان است، و کافر حکم مرده دارد؛ بلکه بدتر از آن است؛ زیرا که مرده اگر منتفع نمیشود، متضرر هم نمیشود، به خلاف کافر که بر دین خود نفع نمیگیرد و متضرر میشود، و تا واقع شود و ثابت گردد «این» گفتار که وجوبِ عذاب است بر کافران و ناگرویدگان که قبول آن نکنند. و ظاهر این است که استشهاد به آیه بر این مطلب بنابر ظاهر، ظاهر باشد؛ چه «لِیُنْذِرَ» با ذال «ثخّذ» و «لیندر» با دال «ابجد»، هر دو در کتابت به یک صورت میباشند، و «اندار»- به کسر همزه و سکون نون بر وزن «انذار»-، به معنی انداختن و کم کردن ظرف است که متاعی در آن باشد. (مترجم)
(۳). و مراد از تکلیف اول، آن است که پیش از تکلیف در دار دنیا واقع شده، به واسطه ارسال رسل و انزال کتب، و آن سه قسم است: اول، آنچه در عالم ارواح صرف اتفاق افتاد؛ و دویّم، آنچه در وقت سرشتن طینت واقع شد، پیش از آنکه آدم را از آن بیافریند؛، سیم آنچه متحقّق گردید بعد از آنکه آدم را از آن آفرید، در هنگامی که ایشان را از صلب آدم بیرون آورد، و ایشان چون مورچگان ریزه یا ذرّات هوا در طرف راست و چپ حرکت میکردند. (مترجم)
بعد از آن، اصحاب دست چپ گفتندکه: ای پروردگار! از لغزش ما بگذر، و چنان انگار که ما را امر نفرمودهای و ما مخالفت نکردهایم. فرمود: از لغزش شما درگذشتم و چنان انگاشتم که شما مخالفت من نکردهاید؛ پس در این هنگام در آن داخل شوید. و ایشان رفتند که داخل شوند، و از آن ترسیدند و داخل نشدند، و طاعت و معصیت در آنجا ثابت گردید؛ پس این جماعتِ مطیعان نمیتوانند که از عاصیان باشند، و نه آنکه گروه عاصیان از مطیعان باشند یا به عکس».