الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۹۴

علي بن ابراهيم عن ابيه و محمد بن يحيي عن احمد بن محمد بن عيسي و عده من اصحابنا عن احمد بن محمد بن خالد جميعا عن الحسن بن محبوب عن يعقوب السراج عن جابر عن ابي جعفر ع و باسانيد مختلفه عن الاصبغ بن نباته قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۴, ۱۵۹ از اصبغ بن نباته، گفت: امیر المؤمنین (ع) در خانه خود یا در قصر حکومتی کوفه در انجمن ما این خطبه را خواند و فرمان داد تا در نامه نگارش شد و بر مردم خوانده شد، دیگری روایت کرده که ابن کوّاء، از امیر المؤمنین (ع) شرح اسلام و ایمان و کفر و نفاق را پرسید و آن حضرت در پاسخ فرمود: اما بعد، به راستی که خدا تبارک و تعالی اسلام را قانون گزارد و دستورهای آن را برای هر که در آن آید آسان کرد و ارکانش را در برابر هر که با آن نبرد کند عزیز ساخت، آن را عزت پیروانش نمود و صلح و سازش برای هر که در آن در آید، آن را هدایت کسانی که بدان اقتداء کنند و زیور آنان که بر خود برگیرند و عذر برای آنان که بدان در آویزند و حلقه محکم برای هر که بدان چنگ زند و رشته‏ای برای هر که بدان بچسبد. برهان برای هر که بدان سخن گوید و روشنی برای هر که از آن تابش جوید، کمک برای هر که از آن دادرسی خواهد و گواه برای هر که با آن به ستیزه بر خیزد و پیروزی برای هر که آن را حجت خود سازد و دانش برای هر که آن را فرا گیرد و حدیث برای هر که آن را روایت کند و حکم قاطع برای هر که بدان قضاوت کند، بردباری برای هر که تجربه اندوزد و جامه آبرو برای هر که تدبّر کند و فهم برای هر که زیرک باشد و یقین برای هر که خردمندی کند و بینائی برای هر که تصمیم‏ گیرد و نشانه برای هر که فراست جوید و عبرت برای هر که پند پذیرد و نجات برای هر که آن را درست شمارد و آرامش برای هر که به اصلاح گراید و وسیله نزدیکی به خدا برای هر که تقرب خواهد و اعتماد برای هر که توکل دارد و آسودگی برای هر که کار خود به خدا گذارد و جایزه برای هر که خوش رفتاری و خیر برای هر که نشتابد و سپر برای هر که شکیبا باشد و لباس برای هر که تقوی‏ ورزد و پشت برای هر که رشد یابد و پناه برای هر که می‏گرود و آسودگی برای هر که روی به خدا کند و امیدواری برای هر که راست گوید و بی‏نیازی برای هر که قناعت ورزد، پس حق این است: روشش رهبری است، و اثرش بزرگواری، و وصفش خوبی، آن برنامه‏ای است روشن، و چراغ گاهی است تابان، و چراغی است فروزان هدفش بسیار بلند است، و میدان مسابقه‏اش اندک، و پیشروان را فراهم کند، و جائزه را زود بدهد، انتقامش دردناک است، و ساز و برگش کامل، و سواران آن ارجمند، ایمان برنامه آن است، و اعمال خوب چراغگاه آن، چراغهایش فهم دین است، و دنیا میدان مسابقه آن، مرگ نهایت آن است، و روز رستاخیز مجمع پیش روان آن بهشت جائزه آن است، و دوزخ انتقام مخالفت آن، تقوی ساز و برگش باشد و محسنین سواران آن، با ایمان به اعمال خوب پی برند و با اعمال شایسته و خوب، فهم رسا و آبادان شود، و با فهم رسا از مرگ بهراسند و با مرگ دنیا به پایان رسد و با دنیا (یعنی اعمال صالحه در آن) از روز رستاخیز توان گذشت و با گذشت از روز قیامت به بهشت نزدیک توان شد، بهشت مایه افسوس اهل دوزخ است، و دوزخ پند است برای پرهیزکاران و پرهیزکاری و تقوی بنیاد ایمان است. مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۸۱ اصبغ بن نباته گوید: روزی امیر المؤمنین علیه السّلام در خانه یا دار الإماره‏اش برای ما سخنرانی فرمود، و ما انجمن بودیم، سپس امر فرمود: آن سخنرانی را بنویسند و برای مردم بخوانند و دیگری‏ روایت کرده است که ابن کوّاء از امیر المؤمنین علیه السّلام تعریف اسلام و ایمان و کفر و نفاق را پرسید حضرت فرمود: اما بعد خدای تبارک و تعالی دین اسلام را مقرر فرمود: و آبگاههایش را برای واردین آسان ساخت (زیرا دستورات اسلام آبی است گوارا و سهل المئونة که بلب تشنگان وادی جهل و ضلالت میرسد) و پایه‏هایش را در برابر دشمنانش قوی و غالب ساخت (دلایل و براهین حقیقتش قوی است و منکرینش را مغلوب و مجاب میکند) و آن را مایه عزت پیروان و دوستانش قرار داد و موجب صلح واردینش و هدایت اقتداکنندگانش و زیور جلال دانندگانش و پوزش هر که بدان در آویزد و دست آویز هر که بدان پناه برد و رشته هر که بدان چنگ زند و برهان هر که بدان سخن گوید و نور هر که از آن روشنی خواهد و یاور هر که از آن یاری خواهد و گواه هر که بدان مناظره کند و پیروزی هر که بدان احتجاج کند و دانش هر که آن را در گوش گیرد و حدیث هر که روایت کند و فرمان هر که قضاوت کند و مایه خویشتن داری هر که تجربه اندوزد و لباس (حافظ و نگهبان) هر که بیندیشد و مایه فهم هر که زیرک باشد و یقین آنکه تعقل کند و مایه بصیرت آنکه تصمیم گیرد و نشانه آنکه باریک بین شود و اندرز آنکه پند پذیرد و نجات آنکه تصدیق کند و آرامش آنکه اصلاح جوید و مایه تقرب آنکه تقرب جوید و اطمینان آنکه توکل کند و نعمت آنکه کار خود بخدا واگذار کند و جایزه آنکه احسان کند و خیر آنکه پیشی گیرد و سپر آنکه صبر کند و لباس آنکه پرهیزکار باشد و کمک آنکه براه راست رود و پناه آنکه ایمان آورد و امان آنکه اسلام آورد و امید آنکه راست گوید و ثروت آنکه قناعت کند میباشد. اینست حق، راهش هدایت، نشانش بزرگواری، وصفش بهتری است، پس برنامه‏اش روشن است و مناره‏اش تابان، چراغش روشن، هدف و پایانش عالی، میدان مسابقه‏اش (مدت عمر مسلمان) کوتاه‏ شرکت‏کنندگانش گرد آمده، مسابقه‏اش با شتاب [جایزه برندگان که بهشت است بزودی داده شود] کیفر و انتقامش دردناک، ساز و برگش کامل، سوارانش (مسابقه دهندگان) بزرگوارند. ایمان برنامه آنست و کارهای شایسته چراغگاهش، دانش چراغهایش، دنیا میدان مسابقه‏اش، مرگ پایانش، رستاخیز قیامت انجمن مسابقه‏گزارانش، بهشت جایزه‏اش، دوزخ کیفرش، تقوی ساز و برگش و نیکوکاران سورانش. پس بسبب ایمان بر اعمال صالح استدلال شود و با اعمال صالح فقه و دانش رونق گیرد و فقه و دانش موجب ترس از مرگ شود، و با مرگ دنیا خاتمه پذیرد و با دنیا قیامت بگذرد (با اعمال شایسته در دنیا گرفتاریهای قیامت بگذرد) و با قیامت بهشت نزدیک شود و بهشت مایه حسرت و افسوس اهل دوزخ و دوزخ مایه پند پرهیزگاران و پرهیزگاری پایه ایمانست. محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۱۵۱ علی بن ابراهیم روایت کرده است، ازپدرش و محمد بن یحیی، از احمد بن محمد بن عیسی و چند نفر از اصحاب ما، از احمد بن محمد بن خالد همه، از حسن بن محبوب، از یعقوب سرّاج، از جابر، از امام محمد باقر علیه السلام به اسانید مختلفه، از اصبغ بن نباته روایت است که گفت: امیرالمؤمنین علیه السلام ما را خطبه کرد در خانه خویش، یا گفت: در قصر خطبه خواند و ما جمع بودیم. بعد از آن، آن حضرت فرمود که: آن در جایی نوشته شد و بر مردمان خوانده شد. و غیر او روایت کرده است که: ابن‏کوّا صفت اسلام و ایمان و کفر و نفاق را از امیرالمؤمنین علیه السلام سؤال کرد. فرمود: «امّا بعد، به درستی که خدای- تبارک و تعالی- اسلام را آشکار نمود و قرارداد فرمود، و آبشخورهای آن را آسان گردانید از برای هر که به نزد آن آید، چنان چه تشنگان به نزد آب می‏آیند. و رکن‏های آن را قوی و عزیز گردانید از برای هر که با آن جنگ کند، و چنان قرار داد که کسی چاره آن را نتواند کرد، چنان چه کسی در زمین سخت واقع شود. و آن را قرار داد عزّت و ارجمندی از برای کسی که آن را دوست دارد، و اساس آشتی و سلامت از برای آنکه داخل آن شود، و راه راست و راستی از برای هر که به آن اقتدا کند، و زینت و آرایش از برای هر که آن را بزرگ دارد، و بهانه از برای هر که آن را بر خود ببندد، و دسته و دستگیر از برای هر که به آن چنگ در زند، و ریسمان از برای هر که آن را نگاه دارد، و حجّت روشن از برای هر که به آن سخن گوید، و نور از برای هر که به آن روشنی طلب کند، و گواه از برای هر که به آن خصومت و جدال کند، و فیروزی از برای هر که به آن بر خصم حجّت آورد، و علم از برای هر که آن را نگاه دارد و یاد گیرد، و حدیث و خبر تازه‏ای که مشتمل بر تازگی باشد از برای هر که آن را روایت کند، و حکم از برای هر که حکم کند، و عقل از برای هر که امور را تجربه و آزمایش کند، و پوشش از برای هر که جامه بر خود گیرد، و فهم از برای هر که زیرک باشد، و یقین از برای هر که عاقل باشد، و بینایی از برای هر که آهنگ کند و دل بر آن گذارد، و نشانه از برای هر که به فراست دریابد، و پند از برای هر که پند گیرد، و نجات و رهایی از برای هر که راست گوید، و تأنّی و آرام از برای هر که خویش را به صلاح آورد و آشتی کند یا آشتی دهد، و نزدیکی و مرتبه و منزلت از برای هر که نزدیک شود، و استواری از برای هر که توکّل کند، و فراخی و وسعت از برای هر که‏ کار را به او واگذارد، و پیش‏دستی از برای هر که نیکی کند، و خوبی از برای هر که بشتابد، و سپر از برای هر که صبر و شکیبایی ورزد، و لباس از برای هر که پرهیزگار شود، و پشت و پشتیبان از برای هر که راه راست یابد، و پناه از برای هر که ایمان آورد، و ایمنی از برای هر که اسلام آورد، و امیدواری از برای هر که راست گوید، و بی‏نیازی از برای هر که قناعت کند. پس این حقّی است که راه آن راست است، و کار آنکه از آن نقل شود بزرگواری، و صفت آن نیکوتر است؛ پس آن از هر راهِ راستی روشن‏تر است؛ که چراغ خانه آن تابان و چراغ آن فروزان است، غایتش بلند و بزرگوار، و میدانش کم واندک نه بسیار، و اسبان جمع شده‏اش از برای دوانیدن به هم جمع شده، و پیشی گرفتنش شتابان، و سختی آن دردناک و دردآورنده، و اسباب آنکه از برای حوادث ساخته شده کامل و تمام، و سوارانش خوب و گرانمایه؛ پس ایمان، راه راست آن است، و کارهای شایسته، چراغ خانه آن، و دانشمندی در دین، چراغ‏های آن، و دنیا، میدان آن، و مرگ، آخر و عاقبت آن، و قیامت، اسبان جمع شده آن برای دوانیدن، و بهشت، پیشی گرفتن آن، و آتش جهنّم، سختی آن، و پرهیزگاری، اسباب و عدّه آن، و نیکوکاران، سواران آن؛ پس به ایمان، استدلال می‏شود بر کارهای شایسته، دانشمندی آبادان می‏شود، و به دانشمندی، از مرگ ترسیده می‏شود، و به مرگ، دنیا تمام می‏شود، و به دنیا، به سوی قیامت عبور می‏شود، و به قیامت، بهشت نزدیک گردانیده می‏شود، و بهشت، حسرت اهل جهنّم است که اندوه می‏برند بر آنکه از ایشان فوت شده. و آتش جهنّم پند است ازبرای پرهیزگاران. و پرهیزگاری اصل و ریشه ایمان است».