الکافی (ط - الاسلامیه) - جلد ۲، حدیث ۹۷۷

علي بن ابراهيم عن ابيه عن ابن محبوب عن جميل بن صالح عن سدير قال :

کمره ای, اصول کافی ترجمه کمره ای جلد ۵, ۱۲۹ از سدیر، گوید: مردی از امام صادق (ع) پرسید از تفسیر قول خدا عز و جل (۱۹ سوره سباء): «گفتند پروردگارا دوری انداز میانه سفرهای ما و به خود ستم کردند»- الآیة- فرمود: اینان مردمی بودند که ده‏های پیوسته داشتند، هر کدام به دیگری چشم‏رس بود، دارای جویهای روان و اموال فراوان و نمایان بودند و به نعمتهای خدا عز و جل ناسپاسی کردند و آن عافیتی که خداوند بدانها داده بود دیگرگون ساختند و خدا هم آن نعمتی که داشتند دیگرگون ساخت «و به راستی که خدا دیگرگون نسازد آنچه را مردمی دارند تا آنها خود را دگرگونه نمایند»، خدا سیلاب عَرِم را بر آنها روانه کرد و دِه‏های آنها را غرقه نمود و خانمان آنها را ویران کرد و اموال آنها را برد و به جای باغهای آنها «دو باغ گذاشت که درختهای خار و گز داشتند و اندکی هم درخت سِدر در آنها بود» سپس خدا فرموده است: «آنها را سزا دادیم بدان چه ناسپاسی کردند و کفر ورزیدند و آیا مجازات کنیم جز ناسپاس را؟». مصطفوی‏, اصول کافی ترجمه مصطفوی جلد ۳, ۳۷۵ مردی از امام صادق علیه السّلام این قول خدای عز و جل را پرسید: «گفتند: پروردگارا! بین سفرهای ما دوری‏انداز و آنها بخود ستم کردند ... ۱۸ سوره ۳۴» حضرت فرمود: آنها مردمی بودند دارای آبادیهای بهم پیوسته و در چشم‏رس یک دیگر با نهرهای جاری و اموال بسیار و نمایان، سپس نعمتهای خدای عز و جل را ناسپاسی کردند و عافیت خدا را نسبت بخود دگرگون ساختند، خدا هم نعمت‏ آنها را دگرگون ساخت و همانا خدا آنچه را مردمی دارند دگرگون نسازد تا آنها خود را دگرگون کنند» خدا بر آنها سیل عزم «۱» فرستاد تا آبادیهاشان را غرقه نمود و دیارشان را خراب کرد و اموالشان را برد، و باغهای (سر سبز و پرمیوه) آنها را بدو باغ از درخت تلخ و شوره گز و اندکی سدر (یعنی درختان بی‏میوه خود رو که پس از خشک شدن سیل روئیده بود) تبدیل کرد، سپس خدای عز و جل فرماید: «ناسپاسی آنها را چنین کیفر دادیم، مگر ما جز ناسپاس را کیفر دهیم ۱۶ سوره ۳۴». محمدعلی اردکانی, تحفة الأولیاء( ترجمه أصول کافی) - جلد ۳, ۶۵۹ علی بن ابراهیم، از پدرش، از ابن‏محبوب، از جمیل بن صالح، از سدیر روایت کرده است که گفت: مردی از امام جعفر صادق علیه السلام سؤال کرد از قول خدای عز و جل: «فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ بَیْنَ أَسْفارِنا وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ» «۱». راوی می‏گوید که: پس امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که: «این جماعت، گروهی بودند که ایشان را دهی چند بود به هم پیوسته، که اهل آنها به یکدیگر نظر می‏کردند و همدیگر را می‏دیدند، و نهرهای روان و مال‏های نمایان داشتند. پس نعمت‏های خدای عز و جل را کفران کردند و ناسپاسی نمودند، و آن‏چه را که با ایشان و در نفس‏های ایشان بود از عافیت خدا، تغییر دادند؛ پس خدا تغییر داد، آن‏چه را که با ایشان بود از نعمت و عافیت. «إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ» «۲»؛ یعنی: «به درستی که خدا تغییر نمی‏دهد آن‏چه را که با گروهی باشد از عافیت و نعمت، تا آنکه آن گروه تغییر دهند آن‏چه را که در نفس‏های ایشان است؛ یعنی بدل کنند احوال جمیله را به اخلاق رذیله، و زبان را از ذکر او و دل را از یاد او بگردانند»؛ پس خدا سیل عَرِم را به سوی ایشان فرستاد «۳»؛ پس ده‏های ایشان را غرق کرد و خانه‏های ایشان را خراب نمود و مال‏های ایشان را برد، و بدل داد ایشان را به جای باغ‏های ایشان، دو __________________________________________________ (۱). سبأ، ۱۹. تا آخر آیه که ترجمه آن این است که: «گفتند قوم سبا، ای پروردگار ما! دوری افکن میان منازل سفرهای ما؛ یعنی بیابان‏ها را پدید آور از منزلی تا منزل دیگر، که مردم بی زاد و راحله سفر نتوانند کرد، و ستم کردند بر نفس‏های خویش به این دعا، به جهت کفران نعمت؛ پس گردانیدیم ایشان را سخنان، که مردمان بعد از ایشان به تعجّب باز گویند و از حال ایشان تعجّب کنند، که از آبادانی به خرابی میل نمودند، و یا از روی ضرب‏المثل باز گویند که: تفرّقوا ایادی سبأ، و پراکنده ساختیم ایشان را هر پراکنده ساختنی؛ یعنی به غایت پراکندگی، تا آنکه یکی از ایشان در مارب نماندند و هر یک به جایی رفتند. به درستی که در آن‏چه ذکر کردیم از قصّه قوم سبا، هر آینه نشانه‏ها و پندها است از برای هر صبرکننده سپاس‏گوینده، که بر محنت‏ها صابر و بر نعمت‏ها شاکر باشد». (مترجم) (۲). رعد، ۱۱. (۳). و عرم- به فتح عین و کسر راء اسطلخ [/ استخر]، آبگیر است که اهل سبأ به سنگ و قیر بندان کرده بودند و بندآب، و بعضی گفته‏اند که: بندی محکم و سخت و استوار که بلقیس ساخته بود، و بعضی گفته‏اند که: عرم، کور موشی است که آن بند را سوراخ کرد، و بعضی گفته‏اند که: نام وادی است، و بعضی گفته‏اند که: باران سخت است. (مترجم) باغ که خداوندان خوردنی و میوه‏ای بودند بدمزه که اراک است، (و گویند: درخت خار دار که میوه تلخ داشت، و خداوندان درخت شوره گز)، و چیزی از درخت کُنار اندک بودند (یعنی در آن شوره گزها، اندک میوه‏ای کُنار قرار دادیم، تا یاد کنند از آن میوه‏های فوت شده). بعد از آن فرموده است که: «ذلِکَ جَزَیْناهُمْ بِما کَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِی إِلَّا الْکَفُورَ» «۱»؛ یعنی: این عذاب عاجل، پاداش دادیم ایشان را، به سبب آنکه کفرانِ نعمت ورزیده، بر رسولان ما کافر شدند، و آیا جزا نمی‏دهم، مگر کفور را؟» «۲». __________________________________________________ (۱). سبأ، ۱۷. (۲). و حضرت، این کلام را بر سبیل اقتباس از آیه سوره سبأ ذکر فرموده، و نظم آیه این است که: «فَأَرْسَلْنا عَلَیْهِمْ سَیْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَیْهِمْ جَنَّتَیْنِ ذَواتَیْ أُکُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَیْ‏ءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِیلٍ». و از حدیث ظاهر می‏شود که این آیه بعد از آیه پیش باشد، و در قرآن، پیش از آن است؛ زیرا که بعد از تتمّه آیه‏ای که در آخر حدیث مذکور می‏شود، مذکور است که: «وَ جَعَلْنا بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ الْقُرَی الَّتِی بارَکْنا فِیها قُریً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیها لَیالِیَ وَ أَیَّاماً آمِنِینَ فَقالُوا رَبَّنا باعِدْ» تا آخر آیه. و آن‏چه کلینی علیهم السلام ذکر فرموده بود، فاء نداشت، و در قرآن، «فقالوا» است. و حضرت بعد از ذکر مقتبس می‏فرماید که: بعد از آن فرموده است که: «ذلِکَ جَزَیْناهُمْ بِما کَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِی إِلَّا الْکَفُورَ»؛ یعنی: «این عذاب عاجل، پاداش دادیم ایشان را، به سبب آنکه کفران نعمت ورزیده، بر رسولان ما کافر شدند، و آیا عتاب کرده می‏شود؛ یعنی عتاب نمی‏شود به مثل آن‏چه مذکور شد، مگر ناسپاس که در ناسپاسی به نهایت رسیده باشد؟» و این ترجمه، بنابر قرائت یجازی- با یاء و فتح زای آن و رفع راء کفور- است. و بنا بر قرائت دیگر که نجازی- با نون و کسر زای آن و نصب راء کفور- است، معنی این می‏شود که: جزا نمی‏دهم، مگر کفور را. (مترجم)