اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا کَمَثَل‌ِ الَّذِي يَنعِق‌ُ بِما لا يَسمَع‌ُ إِلاّ دُعاءً وَ نِداءً صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَعقِلُون‌َ (171)
(و مثل تو نسبت بکافران مانند کسي است که چهارپايان را صدا ميکند بچيزي که آن چهار پا جز صدا چيزي نمي‌شنود يعني تنها صدايي بگوش او ميخورد بدون اينکه چيز ديگري را تعقل کند، اينها کران و گنگان و کورانند پس اينان تعقل نميکنند) ينعق صدايي است که راعي چهار پايان را ميزند براي راندن يا توقف آنان حيوان صدا را ميشنود ولي معني آن را درک نمي‌کند و بسيار ديده ميشود مخصوصا در رعايا که با حيوانات مانند گاو و گوسفند و شتر و اسب و استر و الاغ کلماتي ميگويند مثل اينکه با آدم تکلم ميکنند و آنها آن صدا را ميشنوند ولي معاني آن کلمات را درک نميکنند خداوند در اينکه آيه مثل کفار را بچهار پايان زده که سخن پيغمبر را ميشنوند و آيات قرآن را استماع ميکنند ولي توجهي بآنها نداشته و ترتيب اثر نميدهند، نه دعوت او را اجابت ميکنند و نه از نصايح او پند ميگيرند و نه از انذار او بيمي بخود راه ميدهند گويا پيغمبر خدا با چهارپايان تکلم ميکند اينان ابواب تعقل را بروي خود بسته‌اند نه ميشنوند و نه جواب ميدهند و نه مي‌بينند.
صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ شرح اينکه جمله در ذيل آيه شريفه: صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَرجِعُون‌َ گذشت«1» فَهُم لا يَعقِلُون‌َ يعني اينان تعقل و تدبر و تفکر نميکنند و عواقب وخيمه کفر و اعمال ناشايسته خود را متوجه نيستند و راه سعادت دنيا و آخرت خود را
1- مجلد اول ص 421
جلد 2 - صفحه 295
در نيافته‌اند از اينجهت اجابت دعوة پيغمبر و امتثال اوامر الهي را نميکنند در برهان از هشام از حضرت موسي بن جعفر عليه السّلام روايت کرده که فرمود «
ان اللّه تبارک و تعالي بشّر اهل العقل و الفهم في کتابه فقال فَبَشِّر عِبادِ الَّذِين‌َ يَستَمِعُون‌َ القَول‌َ فَيَتَّبِعُون‌َ أَحسَنَه‌ُ
، الي ان قال: و ذم الّذين لا يعقلون فقال: وَ إِذا قِيل‌َ لَهُم‌ُ اتَّبِعُوا ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ، الاية و قال: مَثَل‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا، الاية