تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (172)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که تصديق نموديد يگانگى خدا و معتقدات حقه ايمانيه را، کُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ: بخوريد بر وجه اباحه بعض از حلال آنچه روزى ساختيم شما را. در آيه شريفه قبل خطاب به کافه مردمان فرموده به خوردن حلال، و در اين آيه به خطاب تشريفى مؤمنين را امر فرمايد به خوردن حلال که روزى آنها باشد.
تنبيه: آيه شريفه دو مطلب عمده را تذکر فرمايد:
مطلب اول- اولين وظيفه مؤمنين در زندگانى کسب حلال و خوردن حلال مى‌باشد که تأثير تامّه دارد در وصول به سعادت نفسانى و ترقيات انسانى و موجب توفيق و قبولى طاعات و عبادات است؛ چنانچه در حديث قدسى فرمايد:
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 316
يا احمد انّ العبادة عشرة اجزاء تسعة منها طلب الحلال فاذا طيبت مطعمک و مشربک فانت فى حفظى و کنفى. «1» خداى تعالى فرمايد يا احمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عبادت ده جزء باشد، نه جزء آن طلب حلال است، پس هر گاه حلال شد مطعم و مشرب تو، پس تو در حفظ و حمايت من هستى.
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در وصاياى به کميل بن زياد فرمايد:
يا کميل انّ اللّسان يبوح من القلب و القلب يقوى من الغذاء فانظر فيما تغذّى قلبک و جسمک فان لم يکن ذلک حلالا لم يقبل اللّه تسبيحک و لا شکرک: «2» يعنى اى کميل بدرستى که زبان تراوش کند از قلب، و قلب قوّت يابد از غذا، پس تأمل کن در آنچه تغذيه نمايد قلب و جسم تو. پس اگر آن حلال نباشد، قبول نفرمايد خدا تسبيح و شکر تو را.
مطلب دوم- دلالت دارد بر آنکه روزى که خدا مقرر فرموده حلال است نه حرام، و احاديث بسيار نيز وارد شده از جمله در کتاب کافى- از حضرت باقر عليه السّلام فرمود حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در حجة الوداع: بدرستى که جبرئيل عليه السّلام وحى نمود که هيچ نفسى نميرد مگر آنکه استکمال نمايد روزى خود را، پس بترسيد خدا را و مختصر کنيد طلب را و وادار ننمايد کندى روزى از آنکه طلب نمائيد به چيزى از معصيت خدا. بدرستى که خدا تقسيم فرموده روزى را ميان خلق خود حلال، و تقسيم نفرموده به حرام؛ پس هر که پرهيز کند خدا را و صبر کند، مى‌آيد او را روزى از حلال و هر که هتک کند حجاب ستر الهى را و بگيرد آن را از حرام، مقاصّه شود به آن از روزى حلال و محاسبه شود بر او «3».
«1» مستدرک الوسايل، جلد 2، کتاب التجارة، باب 6، صفحه 417، حديث ششم (بنقل از ارشاد القلوب ديلمى)
«2» بحار الانوار، جلد 77، صفحه 273.
«3» فروع کافى، کتاب المعيشه، جلد پنجم، صفحه 80، حديث اوّل.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 317
وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ: و سپاسدارى کنيد مر خدا را بر آنچه روزى فرموده شما را، إِنْ کُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ: اگر هستيد شما که از روى صدق و اخلاص او را مى‌پرستيد نه غير او را، يعنى راستگو هستيد در اينکه بندگى او را نمائيد و مقرّيد که منعم حقيقى او است نه غير او، پس بندگى خدا تمام نشود مگر که صرف نعمت باشد در آنچه رضاى او است. و از اينجا معلوم مى‌شود که آنچه تعلق دارد به فعل عبادت امر به شکر است به جهت اتمام آن؛ و عدم آن نزد عدم اين است. از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که خدا فرمايد: مرا با جن و انس کارى عظيم روى داده، ايجاد نمودم ايشان را و عبادت غير مرا کنند، و روزى دهم ايشان را و شکر گزارى کنند غير مرا «1».