تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ (82)
جلد 10 - صفحه 83
وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ: و چون واقع شود گفتار که آن وعده عذاب است بر ايشان، يعنى چون واقع شود آنچه وعده داده مى‌شدند از بعث و عذاب بر آدميان؛ يا چون حکم الهى صادر شود به وقوع عذاب بر آدميان. ابو سعيد خدرى گفته: چون آدميان دست از امر به معروف و نهى از منکر باز دارند و به هيچکدام عمل نکنند، واجب شود بر ايشان سخط و غضب الهى؛ و اول مؤاخذه شوند به مبادى عذاب که از جمله آن اينست: أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ: بيرون آوريم براى ايشان جنبنده‌اى از زمين، تُکَلِّمُهُمْ: سخن گويد ايشان را به زبان عربى فصيح و بليغ.
أَنَّ النَّاسَ کانُوا بِآياتِنا: بدرستى که مردمان بودند به آيات ما از وعد و وعيد و حشر و نشر، و يا به دلايل قدرت و شواهد وحدانيت الهى، لا يُوقِنُونَ: يقين نمى‌نمايند و از روى تيقّن تصديق آن نکنند. نزد بعضى خارج شود ميان صفا و مروه پس خبر دهد مؤمن را به اينکه او مؤمن است و کافر را به اينکه او کافر است؛ و نزد اين حال، مرتفع گردد تکليف، و قبول نشود توبه، و آن يکى از علامات قيامت باشد.
تنبيه: آنچه از تفاسير عامه مستفاد مى‌شود مراد از «دابّة الارض» را حيوانى مى‌دانند عظيم الجثه که مجروح مى‌نمايد انسان را، زيرا به قرائت آنها «تکلمهم» را بى‌تشديد خوانند که به معنى مجروح نمودن مى‌باشد؛ و لکن آنچ از احاديث اهل البيت معصومين معلوم شود با تشديد مى‌خوانند که به معنى تکلم کردن باشد و آن «دابّة» را انسان مى‌دانند و احاديث بسيار در آن وارد شده از جمله:
1- على بن ابراهيم قمى از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله رسيد به امير المؤمنين عليه السّلام در حالتى که خوابيده بود در مسجد و ريگها را جمع و سر به روى آن گذارده. حضرت پيغمبر به پاى خود او را حرکت داد فرمود: برخيز اى دابة الارض. پس مردى از اصحاب عرض نمود: آيا بعضى از ما بعضى ديگر را به اين اسم بخوانيم؟ فرمود: قسم به خدا نيست اين اسم مگر مختص به او، و او است آن دابه که خدا ذکر فرموده در کتاب خود: (وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ ...) پس فرمود: اى على، وقتى که آخر الزمان شود بيرون آورد تو را خداوند با نيکو صورتى و با تو است چيزى
جلد 10 - صفحه 84
که به آن داغ و نشان مى‌کنى دشمنان خود را. پس مردى به حضرت صادق عليه السّلام عرض کرد: عامه گويند آن دابه جرح مى‌کند مردم را؟ حضرت فرمود:
خدا آنها را جرح نمايد به آتش جهنم، بدرستى که آن دابّه تکلم مى‌نمايد «1».
2- کافى شريف از حضرت باقر عليه السّلام مروى است که حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: عطا شده به من شش چيز: علم منايا و بلايا و وصايا و فصل الخطاب. منم صاحب کرّات و دولت دول و منم صاحب عصا و ميسم و دابه که تکلم مى‌کند با مردم «2».
3- علامه مجلسى (رحمه اللّه) از کتاب «ما نزل من القرآن فى الائمّة» ماهيار از اصبغ روايت نموده که معاويه با من مخاطبه نموده گفت: شما معاشر شيعه گمان مى‌کنيد دابّة الارض حضرت على عليه السّلام است. اصبغ گفت: ما به تنهائى نگوئيم، بلکه يهود هم گويند. معاويه فرستاد اعلم علماء يهود را آوردند، پرسيد: شما در کتب خود يافته‌ايد دابة الارض را؟ يهودى گفت: بلى. معاويه گفت: کيست؟ گفت: مردى است به نام (اليا) معاويه به جهت تلبيس حاضرين گفت: چه نزديک است (اليا) به اسم على عليه السّلام. و (اليا) به زبان عبرى على عليه السّلام است «3».
4- اکمال الدين از آن حضرت مروى است که در حديث دجال فرمود: آگاه باشيد بعد از آن امر بزرگى خواهد شد. عرض شد: کدام است آن يا امير المؤمنين؟
فرمود: خروج دابة الارض در نزد صفا، و با او است خاتم سليمان عليه السّلام و عصاى موسى عليه السّلام، مى‌گذارد خاتم را بر پيشانى مؤمن، پس نقش مى‌بندد که اين مؤمن است حقا و مى‌گذارد بر پيشانى کافر، نوشته مى‌شود اين کافر است حقا. پس مؤمن ندا مى‌کند واى بر تو اى کافر، و کافر ندا مى‌کند خوشا بحال تو اى مؤمن، دوست مى‌داشتم که بوده باشم مثل تو، پس به فيض عظيم مى‌رسيدم. و
«1» تفسير على بن ابراهيم قمى، ج 2، ص 130.
«2» اصول کافى، کتاب الحجة، باب أن الائمة هم ارکان الارض، روايت 3، ص 198- بصائر الدرجات ص 53.
«3» بحار الانوار، ج 53، باب الرجعة، ذيل حديث 138، ص 112.
جلد 10 - صفحه 85
دابه بلند نمايد خود را به اذن خدا بين آسمان و زمين؛ و بعد از طلوع آفتاب است از مغرب، پس در آن وقت توبه رفع مى‌شود و عمل قبول نمى‌شود و ايمان فايده ندارد.
پس فرمود: ديگر سؤال نکنيد از من که بعد از آن چه خواهد شد، زيرا حبيب من رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از من عهد گرفته، که خبر ندهند به وقايع بعد مگر عترت خود را «1».