اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّما أُمِرت‌ُ أَن أَعبُدَ رَب‌َّ هذِه‌ِ البَلدَةِ الَّذِي حَرَّمَها وَ لَه‌ُ کُل‌ُّ شَي‌ءٍ وَ أُمِرت‌ُ أَن أَکُون‌َ مِن‌َ المُسلِمِين‌َ (91)
جز اينکه نيست که من مأمور شدم و امريه الهيه رسيد اينکه عبادت کنم پروردگار اينکه بلده که مکه معظمه باشد آن خدايي که اينکه مکه را حرام قرار داده و از براي او است هر شي‌ء و مأمور شدم اينکه بوده باشم از مسلمين.
إِنَّما أُمِرت‌ُ أَن أَعبُدَ رَب‌َّ هذِه‌ِ البَلدَةِ مقام عبوديت بالاترين مقام است براي انسان حتي از مقام رسالت و لذا در تشهد مقدم بر مقام رسالت ذکر شده «اشهد ان محمدا عبده و رسوله» و در قرآن ميفرمايد عَبداً مَملُوکاً لا يَقدِرُ عَلي شَي‌ءٍ (نحل آيه 75) عبد مقابل حر است حر بمعني آزاد و سرخود و عبد بايد در تحت اختيار مولي باشد هيچ نوع اختياري از خود نداشته باشد و تحت فرمان مولي باشد از امير المؤمنين است عرض ميکند
«کفاني فخرا ان اکون لک عبدا و کفاني عزا ان تکون لي ربا»
يعني جز اينکه نيست که من مأمور شده‌ام هيچ خوديتي از خود نداشته باشم آنچه ميگويم و آنچه ميکنم اطاعت فرمان او است و هر چه، تقدير کرده تسليم صرف هستم
«الهي لا رب لي سواک و لا اله لي غيرک»
خداوند رب العالمين است. وجه اختصاص بهذه البلدة چيست براي شرافت مکه است اول زمين است که خداوند
جلد 14 - صفحه 198
خلق فرمود و بقيه را از او زايش فرمود لذا ام القري ناميدند و کعبه که بيت اللّه الحرام است در او قرار داد که حضرت آدم بنا نمود و دارد کعبه مطابق بيت المعمور است در آسمانها و مسجد ملائکه است که اگر کلوخي از آنجا رها شود بر طاق کعبه واقع ميشود و حضرت ابراهيم عرض- ميکند رَبَّنا إِنِّي أَسکَنت‌ُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرع‌ٍ عِندَ بَيتِک‌َ المُحَرَّم‌ِ- الآيات (ابراهيم آيه 37) و نيز ميگويد رَب‌ِّ اجعَل هَذَا البَلَدَ آمِناً (ابراهيم آيه 35) و مأمور شد او و اسمعيل ببناء کعبه و تطهير آن إِذ يَرفَع‌ُ إِبراهِيم‌ُ القَواعِدَ مِن‌َ البَيت‌ِ وَ إِسماعِيل‌ُ (بقره آيه 127).
وَ عَهِدنا إِلي إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ أَن طَهِّرا بَيتِي‌َ- الايه (بقره آيه 125).
الَّذِي حَرَّمَها خداوند محترم داشت اينکه زمين را به بيت اللّه الحرام مسجد الحرام مشعر الحرام ناميده شد و حدود حرم از اطراف مکه معين است که حاج و عمار بدون احرام نميتوانند وارد شوند و محل امن الهيست حتي قاتل را نميتوان قصاص کرد. حتي در مورد جهاد مشرکين ميفرمايد:
وَ لا تُقاتِلُوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرام‌ِ حَتّي يُقاتِلُوکُم فِيه‌ِ (بقره آيه 187) حتي صيد حرم حرام است و مزيد بر شرافتش محل بعثت رسول بدعاء ابراهيم که عرض کرد رَبَّنا وَ ابعَث فِيهِم رَسُولًا مِنهُم يَتلُوا عَلَيهِم آياتِک‌َ وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ يُزَکِّيهِم (بقره آيه 129) و کعبه مولد امير المؤمنين شد «شرفت به المکة و المني» قبله مسلمين شد و غير ذلک از شرافات.
وَ لَه‌ُ کُل‌ُّ شَي‌ءٍ و اختصاص دارد بخدا هر چيزي، مالک کل است هر نوع تصرفي اراده کند «لِلّه‌ِ مُلک‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ».
وَ أُمِرت‌ُ أَن أَکُون‌َ مِن‌َ المُسلِمِين‌َ مقام تسليم بالاتر از مقام رضا است و در باب سلام نماز در مجلد اول بيان شده.