تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ اسْتَوى آتَيْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً وَ کَذلِکَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ «14»
وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ: و زمانى که رسيد موسى به غايت قوت خود و کمال جوانى که سى سال است. نزد ابن عباس چهل سال باشد، و حديث «لم يبعث نبىّ الّا على رأس الاربعين» «1» مبعوث نشود هيچ پيغمبرى مگر بعد از چهل سال، مصدق اين قول است. وَ اسْتَوى: راست شد قد او و عقل او، يعنى به نهايت نشو و نما و غايت زيرکى. نزد بعضى اشدّ سى سال و استوى چهل سال، يعنى چون از سى به چهل رسيد که منتهاى نشو و نما و کمال عقل است، آتَيْناهُ حُکْماً وَ عِلْماً:
داديم او را نبوت و دانش در دين. يا علم حکما و علما به او عطا فرموديم تا آنکه قبل از مرتبه نبوت بر طريقه انبياء مشى و قول او هميشه بر وجه صواب بود نه خطا. و اين تفسير موافق به نظم قصه، زيرا نبوت موسى بعد از هجرت بود در مراجعت نه قبل از آن. و بنا بر تفسير اول مراد به ايتاى نبوت وعده آن خواهد بود به موسى. يا مراد به ايتاى نبوت و شريعت و اعطاى تورات باشد بعد از مراجعت و ذکر آن در اثناى اين قصه به جهت بيان هر دو وعده باشد يکى ردّ و ديگر نبوت در قوله «إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْکِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ» وَ کَذلِکَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ: و مانند اينکه به موسى و مادر او بجا آورديم از لطف و احسان، پاداش مى‌دهيم نيکوکاران را.
تتمه: حضرت موسى بزرگ شد تا آنکه مادرش و قابله فوت شدند، و امر او مخفى بود، لکن بنى اسرائيل خبر او را مى‌پرسيدند تا آنکه فرعون مطلع شد که
«1» سفينة البحار ج 1/ ص 505 بنقل از بيضاوى.
جلد 10 - صفحه 111
ايشان در تفحص موسى باشند، ميان آنها تفرقه و شدت سختى و نهى از خبر دادن او نمود. عاقبت در شب ماهتاب روشنى بيرون رفتند و جمع شدند نزد پيرمرد عالمى در صحرا و گفتند: کى از شدت و بلا نجات يابيم؟ گفت: و اللّه در بلا خواهيد بود تا آنکه خدا بفرستد از فرزندان لاوى پسر يعقوب نام او موسى بن عمران پسر بلند قامت پيچيده موى باشد. در اين سخن بودند که ناگاه موسى بر استرى سوار هويدا شد، چون پير نظر کرد شناخت آن حضرت را، پرسيد: چه نام دارى؟ گفت:
موسى بن عمران. پير برجست و دست او را بوسيد، بنى اسرائيل بر او هجوم آورده پايش بوسيدند و ايشان را شيعه خود ناميد «1» در روايتى وارد شده که فرعون به جهت اجتماع بنى اسرائيل بر موسى او را از شهر بيرون نموده بود و در خارج تا مدتى به سر مى‌برد.