اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ يَکتُمُون‌َ ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ مِن‌َ الکِتاب‌ِ وَ يَشتَرُون‌َ بِه‌ِ ثَمَناً قَلِيلاً أُولئِک‌َ ما يَأکُلُون‌َ فِي بُطُونِهِم إِلاَّ النّارَ وَ لا يُکَلِّمُهُم‌ُ اللّه‌ُ يَوم‌َ القِيامَةِ وَ لا يُزَکِّيهِم وَ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ (174)
(محققا کساني که آنچه خدا از کتاب نازل فرموده، کتمان ميکنند و آن را ببهاي کم ميفروشند اينان جز آتش نميخورند و بغير نار در شکمهاي خود وارد نميکنند و خداوند در روز قيامت با آنها تکلم نميکند و آنان را تزکيه نمي‌نمايد و براي آنان عذاب دردناک است)
1- آلاء الرحمن ص 148
2- مجلد اول ص 96- 108
جلد 2 - صفحه 303
إِن‌َّ الَّذِين‌َ يَکتُمُون‌َ شأن نزول آيه اگر چه يهود ميباشند که بشارات تورات و کتب انبياء را بر بعثت پيغمبر اسلام و بيان صفات او کتمان نموده و گفتند آن پيغمبر موعود از بني اسرائيل است و هنوز نيامده، ولي مورد مخصص نيست و عموميت آيه بحال خود باقي است و شامل هر کس که احکام و اوامر و نواهي و مطالبي را که خداوند در کتب آسماني بر انبياء خود نازل فرموده کتمان کند ميشود بنا بر اينکه کساني که فضائل اهل بيت را از امير المؤمنين و صديقه طاهره و ساير ائمه طاهرين که در قرآن مجيد تصريحا و تلويحا بيان شده کتمان کردند و آيات را بنحو ديگري تفسير و تأويل نمودند مشمول اينکه آيه هستند.
ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ مِن‌َ الکِتاب‌ِ کلمه ما موصوله و شامل جميع آنچه خداوند نازل فرموده ميشود و (من) بيانيه است که بيان ما انزل اللّه را مينمايد و الف و لام الکتاب جنس است و شامل همه کتب آسماني ميگردد نه اينکه الف و لام عهد و مقصود خصوص تورات باشد.
وَ يَشتَرُون‌َ بِه‌ِ ثَمَناً قَلِيلًا مراد بيع ظاهري نيست که مثلا کتاب خدا را در معرض بيع قرار داده و ببهاي کم بفروشند زيرا با کتمان مناسبت ندارد بلکه مراد اينست که براي منافع دنيوي کتمان حق نموده و دين را بدنيا فروختند و مقيد نمودن ثمن بقليل نه از اينجهت است که اگر بثمن کثير فروخته بودند مورد نکوهش قرار نميگرفتند بلکه براي بيان اينکه معني است که دنيا هر چه کثير هم باشد در جنب آخرت و دين قليل است.
أُولئِک‌َ ما يَأکُلُون‌َ فِي بُطُونِهِم إِلَّا النّارَ اکله و اکل في بطنه داراي يک معني است ولي استعمال دوم ابلغ است و بعضي گفتند اکل في بطنه بمعني ملاء بطنه ميباشد و ممکن است معني حال باشد يعني اينان در همان حال که مال حرام از رشوه و دين فروشي ميخورند در حقيقت آتش ميخورند و شکم خود را از
جلد 2 - صفحه 304
آتش پر ميکنند مانند آيه شريفه إِن‌َّ الَّذِين‌َ يَأکُلُون‌َ أَموال‌َ اليَتامي ظُلماً إِنَّما يَأکُلُون‌َ فِي بُطُونِهِم ناراً«1» و ممکن است مراد جزاي عمل آنها در آخرت باشد يعني اينان در آخرت بجزاي خوردن اينکه اموال حرام آتش ميخورند.
وَ لا يُکَلِّمُهُم‌ُ اللّه‌ُ يَوم‌َ القِيامَةِ تکلم ننمودن خدا با آنها اشاره به بي‌اعتنايي بآنهاست و اينکه مورد قهر و غضب الهي هستند و خداوند هيچگونه توجهي بآنها ندارد و مکالماتي که در قرآن راجع باهل عذاب ذکر ميفرمايد مانند:
إِنَّکُم ماکِثُون‌َ«2» و قال‌َ اخسَؤُا فِيها وَ لا تُکَلِّمُون‌ِ«3» و امثال اينها از مالک دوزخ و ملائکه عذاب است.
وَ لا يُزَکِّيهِم تزکيه بمعني پاک کردن است و اگر تزکيه در دنيا باشد مراد عدم تزکيه آنان از عقايد باطله و اخلاق رذيله و صفات خبيثه و معاصي است و اگر تزکيه در آخرت باشد مراد مشمول رحمت و مغفرت و شفاعت نشدن آنان است.
وَ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ لام براي اختصاص است يعني عذاب اليم خاص‌ّ ايشان است و بنا بر اينکه معني اشکالي پيش ميآيد که همه اهل عذاب گرفتار عذاب اليم هستند و وجهي براي اختصاص عذاب اليم باينان نيست.
و جواب اينست که مفاد آيه بيان بهره و نصيب آنان در روز قيامت است که جز عذاب اليم بهره و نصيبي ندارند نه اينکه عذاب اليم اختصاص باينان داشته باشد و براي غير اينها نباشد و اينکه معني در لسان عرب متداول است چنانچه در هنگام منع عايشه از دفن حضرت مجتبي (ع) در جوار رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم يکي از بني هاشم خطاب بعايشه ميگويد «لک التسع من الثمن» يعني بهره تو اينکه
1- سوره نساء آية 11
2- سوره زخرف آيه 77
3- سوره مؤمنون آيه 110
جلد 2 - صفحه 305
مقدار است نه اينکه تنها تو اينکه بهره را داري و ساير زوجات ندارند و در قصه داود و آن دو ملک ميفرمايد لَه‌ُ تِسع‌ٌ وَ تِسعُون‌َ نَعجَةً وَ لِي‌َ نَعجَةٌ واحِدَةٌ«1» يعني بهره او اينکه مقدار و بهره من اينکه مقدار است.