اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ اشتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالهُدي وَ العَذاب‌َ بِالمَغفِرَةِ فَما أَصبَرَهُم عَلَي النّارِ (175)
(اينان کساني هستند که گمراهي را بهدايت و عذاب را بآمرزش خريدند، پس چه چيز اينان را بر آتش صبر داد) «اولئک» اشاره به الَّذِين‌َ يَکتُمُون‌َ در آيه قبل است و الَّذِين‌َ اشتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالهُدي بيان چکيده عمل اينهاست که همه اسباب هدايتي که براي آنان جمع بود (از درک زمان رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و تشرف بحضور او و مشاهده معجزات و استماع آيات الهي و ديدن صفات و اخلاق و اعمال او و موافقت و مطابقت آنها با آنچه در کتب انبياء سلف ديده بودند و غير اينها) رها نموده و خود را بضلالت و گمراهي افکندند و براي رياست چند روزه دنيا و حب مال و جاه دين خود را بدنيا فروختند و معني اشتراء در ذيل تفسير آيه 15 از همين سوره گذشت«2» وَ العَذاب‌َ بِالمَغفِرَةِ معني اينکه جمله نيز اينست که اسباب مغفرت و آمرزش که براي آنها آماده و در دسترس آنها بود ترک کرده و عذاب را بواسطه کفر و اعمال ناشايسته براي خود خريدند چه اگر اينان ايمان ميآوردند طبق حديث نبوي «
الاسلام يجب‌ّ ما قبله
» گناهان آنان آمرزيده و مشمول رحمت حق ميگشتند ولي نه تنها ايمان نياوردند تا از گناهان گذشته نجات يابند بلکه بواسطه عناد و
1- سوره ص آيه 22
[.....]
2- مجلد اول ص 405
جلد 2 - صفحه 306
دشمني بار خود را سنگين‌تر و عذاب خود را بيشتر نمودند.
فَما أَصبَرَهُم عَلَي النّارِ در برهان از کافي و تفسير عياشي از حضرت صادق در تفسير اينکه جملات روايت کرده که فرمود «
ما اصبرهم علي فعل ما يعلمون انه يصيرهم الي النار
» و در مجمع از علي بن ابراهيم از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده که فرمود «
ما اجرءهم علي النار
» و نيز از آن حضرت روايت کرده که فرمود «
ما اعملهم باعمال اهل النار
» و مفاد همه اينکه تفاسير يکي است و آن تعجب از اينکه است که چگونه اينان بخود جرأت ميدهند و بر خود هموار ميکنند که اعمالي را مرتکب شوند که قطعا آنان را بآتش خواهد کشانيد، بنا بر اينکه کلمه ما در اصبرهم تعجبيه است نه استفهاميه چنان که از إبن عباس نقل شده و چون تعجب در حق خداوند روا نيست معني اينست که افعال اينان جاي تعجب است چنانچه اينکه تعبير در فارسي ميشود ميگويند کار فلاني جاي تعجب است، و مراد از نار اسباب نار است يعني معاصي که سبب دخول در آتش ميشود.