تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودانِ قالَ ما خَطْبُکُما قالَتا لا نَسْقِي حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعاءُ وَ أَبُونا شَيْخٌ کَبِيرٌ «23»
وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ: و زمانى که وارد شد و آمد موسى به کنار آب مدين، و آن چاهى بود بر کناره شهر که احشام و اغنام را از آن آب دادى. وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ: يافت بر سر آب گروهى بسيار از مردمان مختلف که در اطراف چاه جمع شده بودند، يَسْقُونَ: آب مى‌دادند مواشى خود را. وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ: و يافت از مکان پائين ايشان امْرَأَتَيْنِ تَذُودانِ: دو زن را که مى‌راندند و باز مى‌داشتند. گوسفندان خود را از آب تا با رمه ديگر که بر سر چاه بودند مخلوط نشوند، يا مزاحمت به رمه ديگران نرسانند. منتظر بودند بعد از فراغ رمه ديگران از آب خوردن، رمه خود را آب دهند. يا منع مردمان مى‌کنند از رمه خود، يا خود را باز مى‌دارند از آنکه چشم مردمان بر ايشان افتد که عفت و عصمت آنها و نجابت و اصالت ايشان هر آينه منع بزرگى و رادع عظيمى بود که خود را داخل اجتماع و منظره مردمان قرار دهند.
جلد 10 - صفحه 121
موسى از آنجا که شفقت انبياء باشد، چون آن دو زن را به اين کيفيت مشاهده نمود، پيش رفت و بطريق تلطف: قالَ ما خَطْبُکُما: گفت به آن دو زن:
چيست مقصود و مطلوب شما که گوسفندان را از آب خوردن و اختلاط با ديگران باز مى‌داريد؟ قالَتا لا نَسْقِي: گفتند آن دو دختر در جواب او: آب نمى‌دهيم ما گوسفندان خود را، حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعاءُ: تا وقتى که بازگردانند شبانان رمه‌هاى خود را از آب تا از زيادى که از مواشى ايشان بماند، ما به اغنام خود دهيم، زيرا مددکارى نداريم؛ يا به جهت مزاحمت مردمان و اختلاط نمودن با ايشان.
نکته: حذف مفعول افعال مذکوره جهت آنست که غرض ايشان بيان آن چيزى بود که دلالت بر عفت ايشان کند و داعى موسى باشد به آب دادن او رمه ايشان را.
وَ أَبُونا شَيْخٌ کَبِيرٌ: و پدر ما پيرى کهنسال ضعيف الحال است که نمى‌تواند بيايد و گوسفندان را آب دهد، و ما ناچار خود مى‌آئيم و به اين وجه اغنام را آب دهيم.
اصح روايات آنست که آن دو زن، دختران شعيب، بزرگتر نامش صفورا، و کوچکتر نامش صفيرا. چون موسى بر حال ايشان اطلاع يافت نزد شبانان آمده گفت: چرا اين دو زن را انتظار مى‌دهيد، اول اغنام آنها را سيراب کنيد تا زودتر به خانه‌هاى خود برگردند. آنها از روى تهکم گفتند: ما ايشان را آب ندهيم اگر تو مى‌توانى بيا اين دلو را بکش و آنها را آب ده. موسى از سر غيرت و حميت دين پيش آمد، و آنها چون نظرشان در ميان دو ابروى او افتاد بترسيدند و بر يک طرف رفته به نظاره ايستادند. موسى عليه السّلام بيامد، و دلوى که ده نفر مى‌کشيدند با آنکه هشت شبانه روز طعام نخورده و پايش مجروح گشته بود به تنهائى کشيده گوسفندان ايشان را آب داد.