اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ذلِک‌َ بِأَن‌َّ اللّه‌َ نَزَّل‌َ الکِتاب‌َ بِالحَق‌ِّ وَ إِن‌َّ الَّذِين‌َ اختَلَفُوا فِي الکِتاب‌ِ لَفِي شِقاق‌ٍ بَعِيدٍ (176)
(اينکه امور بواسطه اينست که خداوند کتاب را بحق نازل فرمود و محققا کساني که در باره کتاب اختلاف نمودند هر آينه در جدايي و اختلاف عميق هستند» اينکه آيه بيان علّت براي مطالب دو آيه قبل است کان‌ّ سؤال ميشود که چرا اينان مورد اينکه عقوبات واقع شده و ضلالت و عذاب را بر هدايت و مغفرت برگزيدند!
جلد 2 - صفحه 307
«ذلک» اشاره بمطالب مذکوره است بِأَن‌َّ اللّه‌َ نَزَّل‌َ الکِتاب‌َ بِالحَق‌ِّ ظاهرا مراد از کتاب قرآن مجيد است و بعيد نيست که مطلق کتابهاي آسماني باشد چنانچه (ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ) در آيه قبل حمل بر عموم است، يعني چون خداوند قرآن و کتب آسماني را بحق و مطابق با واقع و فطرت بشر نازل فرمود که در پرتو احکام و دستورات آن سعادت خود را تأمين و برحمت و مغفرت حق نائل شوند و اينان بر خلاف هدف الهي، کتمان نمودند و راه ضلالت و شقاوت و عذاب را پيمودند از اينجهت خداوند آنان را بانواع عذاب‌ها معذب فرمود.
وَ إِن‌َّ الَّذِين‌َ اختَلَفُوا فِي الکِتاب‌ِ اختلاف سير در طرق متعدد است که يکي از طريقي برود و ديگري از طريق ديگر، و در مذاهب متعدده هم استعمال از باب تشبيه بطريق، بلکه در همه اموري که با يکديگر تفاوت و افتراق داشته باشند مانند الوان و اشکال و اخلاق و افعال و غيره استعمال ميگردد، و اختلاف در کتاب (در صورتي که مقصود از کتاب قرآن باشد) مراد نسبت‌هاي ناروايي است که بقرآن ميدادند گاهي ميگفتند سحر است گاهي ميگفتند از ديگران تعليم گرفته و گاهي ميگفتند اقاويل و اساطيري است که بهم بافته است، و غير اينها لَفِي شِقاق‌ٍ بَعِيدٍ شقاق بمعني اختلاف و جدايي و معادات است و از همين باب است وَ مَن يُشاقِق‌ِ الرَّسُول‌َ مِن بَعدِ ما تَبَيَّن‌َ لَه‌ُ الهُدي«1» و ذلِک‌َ بِأَنَّهُم شَاقُّوا اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ«2» و وَ يا قَوم‌ِ لا يَجرِمَنَّکُم شِقاقِي«3» و اصل کلمه از شق بمعني فرق است و از همين معني است إِذَا السَّماءُ انشَقَّت«4» و اقتَرَبَت‌ِ السّاعَةُ وَ انشَق‌َّ القَمَرُ«5» و بمعني دشواري و صعوبت هم آمده مانند وَ ما أُرِيدُ أَن أَشُق‌َّ عَلَيک‌َ«6»
1- سوره نساء آيه 115
2- سورة انفال آيه 13
3- سوره هود آيه 91
4- سوره انشقاق آيه 1
5- سوره القمر آيه 2
6- سوره القصص آيه 27
جلد 2 - صفحه 308
و لَم تَکُونُوا بالِغِيه‌ِ إِلّا بِشِق‌ِّ الأَنفُس‌ِ«1» و بَعُدَت عَلَيهِم‌ُ الشُّقَّةُ«2» و غير اينها و بعيد بمعني دور در مقابل قريب است و شقاق بعيد يعني دشمني و جدايي و اختلافي که قابل ائتلاف و اقتراب و التيام نباشد يعني اينان بقدري خود را از حقايق کتاب دور انداخته‌اند و جدايي و فاصله گرفته‌اند که قرب بآن حقايق بسيار مشکل و متعسر شده است چون بعيد صفت مشبهة و دلالت بر دوام و ثبات دارد