تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
اسْلُکْ يَدَکَ فِي جَيْبِکَ تَخْرُجْ بَيْضاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَ اضْمُمْ إِلَيْکَ جَناحَکَ مِنَ الرَّهْبِ فَذانِکَ بُرْهانانِ مِنْ رَبِّکَ إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلائِهِ إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً فاسِقِينَ (32)
اسْلُکْ يَدَکَ فِي جَيْبِکَ: در آور دست خود را در گريبان خود، تَخْرُجْ بَيْضاءَ: تا بيرون آيد سفيد درخشنده، مِنْ غَيْرِ سُوءٍ: از غير بدى و عيبى و علتى. مراد آنست که سفيدى آن مکروه و متنفر نباشد مانند سفيدى برص.
علامه مجلسى (رحمه اللّه) نقل نموده چون موسى به طور آمد، درختى ديد آتش در آن مشتعل گرديده. چون نزديک رفت که آتش بگيرد، آتش به طرف او ميل کرد ترسيد؛ برگشت، آتش بجاى خود رفت. باز متوجه درخت شد، باز آتش شعله کشيد تا سه مرتبه، موسى عليه السّلام گريخت و رو به عقب نمود؛ ندا رسيد اى موسى: منم خداوندى که پروردگار عالميانم. موسى پرسيد: چه دليل باشد بر اين؟ ندا رسيد: چيست در دست راست تو؟ موسى گفت: عصاى من است.
خطاب شد بينداز آن را. چون عصا را انداخت مار شد، موسى ترسيد و گريخت. ندا شد: بگير آن را و مترس بدرستى که تو از ايمنانى و داخل کن دست خود را در گريبان. چون دست را بيرون آورد، عالم به نور آن روشن شد «1».
وَ اضْمُمْ إِلَيْکَ جَناحَکَ مِنَ الرَّهْبِ: و جمع کن بسوى خود بال خود را از جهت ترسى که به تو رسيده از مشاهده مار، يعنى دستهاى خود را که به جهت ترس منبسط ساختى جمع کن آن را، به اين وجه که داخل کن دست راست را در زير بغل چپ يا به عکس يا در گريبان کن تا تسکين يابى از ترس.
«1» بحار الانوار، ج 13، ص 60- 59.
جلد 10 - صفحه 134
زمخشرى در کشاف گفته اين کنايه است از ثبات و ضبط نفس و تشدد آن نزد انقلاب عصا به مار و اين مستعار است از حال طاير که نزد خوف، نشر بالهاى خود کند و در وقت اطمينان و امنيت، ضمّ آنها نمايد.
ديگر آنکه چون حق تعالى انقلاب عصا نمود به مار، موسى مضطرب و آن مار را به دست خود دفع و اتقاء مى‌نمود مانند کسى که از چيزى ترسان باشد و آن را به دست دفع نمايد، حق تعالى اشاره فرمود که دفع آن به دست موجب نقصان است نزد دشمنان، دست خود را به بغل بگذار تا دو امر ظاهر شود: يکى اجتناب از چيزى که موجب منقصت است، و ديگرى اظهار معجزه.
فَذانِکَ بُرْهانانِ مِنْ رَبِّکَ: پس اين دو، يعنى عصا و يد بيضا، دو حجت و معجزه روشن‌اند از جانب پروردگار تو به رسالت و پيغمبرى تو، إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِ: بسوى فرعون و گروه او، يعنى تو را به اين دو معجزه باهره فرستادم بسوى ايشان، إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً فاسِقِينَ: بدرستى که ايشان هستند گروهى بيرون رفتگان از دائره فرمان و سلوک نمايندگان در وادى کفر و طغيان که اعظم عصيان است. پس مستحق آنند که رسول با معجزات نيّره به آنها فرستاده شود تا حجت بر ايشان لازم آيد و ايشان را به طريق نجات دعوت نمايد.