تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَنْ أَلْقِ عَصاکَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ کَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ يا مُوسى أَقْبِلْ وَ لا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الْآمِنِينَ (31)
«1» بحار الانوار، ج 13، ص 42، باب 2.
«2» بحار الانوار، ج 4، ص 150، باب 6. روايت 1 بنقل از امالى شيخ مفيد.
جلد 10 - صفحه 132
خلاصه ندائى که به موسى رسيد دو مضمون داشت: يکى «انا اللّه ربّ العالمين» و ديگرى:
وَ أَنْ أَلْقِ عَصاکَ: و آنکه بيفکن عصاى خود را. فورا حضرت موسى عصا را بينداخت، مارى شد. فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ: پس آن هنگام که ديد عصا را که به سرعت تمام حرکت مى‌کند، کَأَنَّها جَانٌ: گويا آن مارى است به سرعت حرکت کند که در عرف آن را تيرمار گويند. يا آنکه در جثّه ثعبان بود و در حرکات و شدت سرعت مانند جانّ. وَلَّى مُدْبِراً: برگشت موسى در حالى که پشت گرداننده بود و هزيمت کننده از ترس، وَ لَمْ يُعَقِّبْ: و بازنگشت به آن وادى بلکه از غايت دهشت، روى به جانبى نهاد که آمده بودند. از جانب حق تعالى ندا رسيد. يا مُوسى أَقْبِلْ: اى موسى پيش بيا، وَ لا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الْآمِنِينَ: و نترس از مار، بدرستى که تو از امان يافتگانى از جميع مخاوف، زيرا پيغمبران مرسل را خوف و هراسى نيست چنانچه فرموده (لا يَخافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ) تبصره: از قواعد مسلّمه است که اجسام و اجرام متماثلند در تمام ماهيت و ذات، و ايضا، هر چه صحيح باشد بر شيئى، صحيح است بر مثل آن؛ پس واجب است اينکه صحيح آيد بر هر جسمى آنچه صحيح است بر غير آن. و چون صحيح است بر بعضى اجسام صفتى از صفات، واجب است اينکه بر تمام اجسام مثل اين صفت ثابت آيد. به عبارت ديگر حکم شيئى، حکم مثل آنست؛ و ايضا قدرت تامه مطلقه الهيه، بر کلّ ممکنات محقق. بنابراين انقلاب عصا به مار يا قلب اسود به ابيض در پيشگاه قدرت سبحانى امرى سهل خواهد بود.
چون موسى به خطاب (أَقْبِلْ وَ لا تَخَفْ) سر افراز گشت، اطمينان تام يافته باز آمد و به جرئت تمام دست به دهن مار کرده آن را پيش کشيد، همان عصا شد؛ و باز ندا رسيد:
جلد 10 - صفحه 133