تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ لا يُنْصَرُونَ (41)
وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً: و نام نهاديم ايشان را در اين جهان پيشوايان گمراهان که به اضلال و اغواى خود، يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ: مى‌خوانند مردمان را بسوى آتش، يعنى به عملهائى که موجب دخول در آتش جهنم باشد مانند کفر و معصيت و عناد و طغيان.
تنبيه: اين مطلب محقق شده که ذات اقدس الهى، حکيم على الاطلاق، و تمام افعال او بر وجه حکمت و مصلحت مى‌باشد، و انبياء را مقرر فرموده که آنچه باعث ارشاد و صلاح و خير و سعادت مردمان است امر فرمايند و آنچه
جلد 10 - صفحه 143
موجب شر و فساد و شقاوت ايشان است نهى نمايند. بنابراين ممکن نيست در اين آيه شريفه «جعل» به معنى حقيقى خود باشد، زيرا مستلزم اينست که خداى تعالى رؤساى کفر و ضلال را پيشوايان مردم قرار داده باشد براى دعوت مردم به کفر و ضلالت که سبب دخول در آتش است، و اين معنى اغراء به جهل، و خلاف حکمت و نقض غرض، و ذات الهى از آن مقدس و منزه باشد. پس معنى آيه به يکى از وجوه مذکوره خواهد بود:
1- به معنى تسميه مانند قوله تعالى «وَ جَعَلُوا الْمَلائِکَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبادُ الرَّحْمنِ إِناثاً» يعنى نام نهاديم ايشان را قدوه اهل ضلال.
2- به معنى حکم يعنى حکم نموديم که ايشان از ائمه ضلالند.
3- به معنى دعا يعنى خوانديم آنها را به السنه انبياء پيشوايان گمراهان.
4- به معنى اظهار حال يعنى ظاهر ساختيم حال ايشان را بر انبياء تا آنکه شناختند که ايشان ائمه اهل ضلالند.
5- به جهت عناد و انکار و کفر، منع الطاف نموديم از ايشان و ايشان را در وادى خذلان فرو گذاشتيم تا اهل ضلالت تابع آنها و ايشان را ائمه و مقتداى خود گردانيده‌اند.
6- در کافى از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود: بدرستى که در کتاب خدا دو امام مذکور است: يکى آنکه هدايت مردم را به امر خدا مى‌کند نه به امر مردم، و مقدم مى‌دارد امر خدا را بر امر خود، و حکم خدا را پيش از حکم مردم؛ و آنها کسانيند که خدا در حق آنها فرموده «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا» و ديگر امامى که مى‌خواند مردم را بسوى آتش و مقدم مى‌دارد امر مردم را بر امر خدا، و حکم مردم را بر حکم خدا، و عمل مى‌کند به هواى نفس ايشان خلاف آنچه در کتاب خداى عز و جل است، و آنها کسانيند که خدا در شأن آنها فرمود «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ» «1» وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ لا يُنْصَرُونَ: و روز قيامت يارى کرده نخواهند شد، يعنى
«1» اصول کافى، ج 1، کتاب الحجة، ص 216، روايت 2.
جلد 10 - صفحه 144
ناصر و معاونى عذاب را از ايشان باز نخواهد داشت محققا.