تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَيْنا وَ لکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِکَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ (46)
وَ ما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ: و نبودى تو حاضر به طرف طور سينا، إِذْ نادَيْنا: وقتى که ندا کرديم موسى را. مراد منادات حق تعالى است با موسى در شب مناجات و تکليم او با وى. ممکن است مراد به اين ندا زمانى بوده باشد که حق تعالى تورات را به موسى عطا فرمود بعد از غرق شدن فرعون، و به اول وقتى که نبوت به او کرامت، و او را نزد فرعون فرستاد، و اين هر دو در اين قصه مذکورند. وَ لکِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ: و لکن خبر آن نداء را به تو داديم از جهت بخشش پروردگار تو که واقع است، يعنى چون رحمت پروردگار شامل حال توست خبر داديم به تو آن ندائى را که در آنجا نبودى، لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ: تا بترسانى قومى را که نيامده است ايشان را هيچ ترساننده، مِنْ قَبْلِکَ: پيش از تو. مراد زمان فتره ما بين زمان حضرت عيسى عليه السّلام و حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله است که پانصد و پنجاه سال بود، يا زمان حضرت اسمعيل و آن حضرت باشد که پيغمبرى بر عرب مبعوث نشد. فرستاديم ترا، لَعَلَّهُمْ يَتَذَکَّرُونَ: شايد ايشان پند بگيرند و راه نجات يابند.
ابن بابويه در عيون اخبار الرضا از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله: چون
جلد 10 - صفحه 148
مبعوث نمود خداى عز و جل موسى بن عمران را و برگزيد او را نجّى، و شکافت براى او دريا و نجات داد بنى اسرائيل را و عطا فرمود به او تورات را؛ حضرت موسى عرض کرد: پروردگارا بدرستى که اکرام فرمودى مرا به کرامتى که به هيچکس قبل از من نفرمودى.
پس خداى تعالى فرمود: اى موسى مگر نمى‌دانى که محمد (صلى اللّه عليه و آله) افضل است نزد من از جميع ملائکه و جميع خلق من؟! حضرت موسى عرض کرد: حال که محمد (صلّى اللّه عليه و آله) افضل است از جميع خلق تو، آيا در ميان اولاد انبياء افضل و اکرم از اولاد من است؟
خطاب شد: مگر نمى‌دانى فضل آل محمد بر تمام اولاد انبياء مثل فضل حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله است بر تمام مرسلين.
حضرت موسى عليه السّلام عرض کرد: حال که اولاد حضرت محمد صلى اللّه عليه و آله افضل است، آيا ميان امتان انبيا افضل از امت من در نزد تو امتى هست، زيرا ابر را بر سر آنها سايه انداختى و نازل فرمودى براى ايشان منّ و سلوى را، و شکافتى براى آنها دريا را؟
خطاب شد: اى موسى مگر نمى‌دانى فضل امّت حضرت محمد بر جميع امّتها مثل فضل او است بر جميع خلق من.
حضرت موسى عليه السّلام عرض کرد: اى کاش مى‌ديدم ايشان را.
خطاب شد: هرگز نمى‌بينى ايشان را، زيرا وقت ظهور ايشان نيست و لکن زود باشد که ببينى ايشان را در بهشت عدن و فردوس در محضر حضرت محمد صلى اللّه عليه و آله، در حالتى که در نعمت بهشت با او متنعم باشند. آيا دوست مى‌دارى کلام ايشان را به تو بشنوانم.
عرض کرد: بلى. اى خداى من.
خطاب شد: برخيز و ببند کمر خود را مانند عبد ذليل حضور پروردگار جليل.
موسى چنان کرد.
حق تعالى ندا فرمود: اى امّت محمد، پس جواب دادند تمام آنها در حالتى که در اصلاب آباء و ارحام امهات بودند، بدين لفظ: «اللّهمّ لبّيک لا شريک لک لبّيک إنّ الحمد و النّعمة و الملک لک لا شريک لک» حضرت رسول فرمود:
جلد 10 - صفحه 149
پس خداوند اين جواب را شعار حاجّ قرار داد. پس ندا فرمود خداوند عز و جل: اى امت محمد حکم من بر شما جارى شده که رحمت من به شما سبقت گرفته بر غضب من، و عفو من بر شما قبل از عقوبت من، به تحقيق مستجاب نمودم براى شما پيش از آنکه بخوانيد مرا، و عطا نمودم به شما پيش از سؤال شما، و هر که از شما ملاقات کند محضر عدل مرا به شهادت «ان لا اله الّا اللّه وحده لا شريک له و أنّ محمّدا عبده و رسوله صادقا فى اقواله و محقا فى افعاله و أنّ علىّ بن أبي طالب اخوه و وصيّه من بعده و وليّه» و واجب بداند طاعت حضرت على عليه السّلام را چنانکه طاعت حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله واجب است و بداند که بعد از حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله على عليه السّلام و اوصياء او برگزيده و طاهرين و مطهرين و مثابين و دلايل و حجج خدا هستند و همه اولياء خدا مى‌باشند، پس او را داخل مى‌نمايم در بهشت خودم اگرچه گناه او مثل کف دريا باشد.
بعد حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله فرمود: چون خداوند مرا مبعوث نمود، به من فرمود: نبودى تو اى محمد وقتى که ندا کرديم امت تو را به اين کرامت، پس خداى تعالى فرمود: بگو اى محمد صلّى اللّه عليه و آله: الحمد للّه ربّ العالمين: بر اين فضيلتى که مخصوص فرمودى مرا به آن. و آن حضرت به امت خود فرمود بگوئيد: «الحمد للّه ربّ العالمين» بر اين فضيلتى که مخصوص گردانيد ما را به آن «1».