اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو لا أَن تُصِيبَهُم مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَت أَيدِيهِم فَيَقُولُوا رَبَّنا لَو لا أَرسَلت‌َ إِلَينا رَسُولاً فَنَتَّبِع‌َ آياتِک‌َ وَ نَکُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ (47)
و اگر نفرستاده بوديم تو را و اصابت ميکرد آنها را مصيبتي از مصائب امم ماضيه و عذاب بر آنها نازل ميشد بواسطه شرک و کفر و افعال قبيحه و اعمال زشت که از آنها سر زده پس ميگفتند پروردگار ما چرا ارسال نفرمودي بسوي ما رسولي پس ما متابعت ميکرديم فرامين تو را و ميبوديم از مؤمنين.
خداوند تا حجت را بر بنده‌گان تمام نکند و راه عذر بر آنها بسته نشود مؤاخذه و عقوبت نميفرمايد و لو عقل حکم ميکند بقبح آنها «و لکن النّاس يستهلون النوم في قضاء الوتر» و عقل بيش از دم حکم نميکند و اينکه اعمال زشت و عقائد فاسده اقتضاء عذاب دارد لذا ميفرمايد وَ ما کُنّا مُعَذِّبِين‌َ حَتّي نَبعَث‌َ رَسُولًا (اسراء آيه 16).
وَ لَو لا لو امتناعيه است و کلمه لا جمله در تقدير است يعني «لولا ارسالک» اگر تو را نفرستاده بوديم.
أَن تُصِيبَهُم مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَت أَيدِيهِم که گفتند از زمان آدم ابو البشر تا زمان بعثت حضرت رسالت هيچ زماني بدتر از زمان بعد از حضرت عيسي تا زمان بعثت حضرت خاتم نبوده که تعبير بدوره جاهليت کردند سر تا سر دنيا را شرک و کفر و فساد احاطه کرده بود يک قسمت مهم طبيعي که اصلا منکر وجود حق و انبياء و دستورات بودند يک قسمت مشرکين يا بت‌پرست يا گاوپرست يا ملک‌پرست يا جن‌پرست يا درخت‌پرست يا آتش‌پرست بودند و يک قسمت که خود را متدين بديني ميدانستند و منتسب به نبيي از انبياء بودند مثل مجوس که منتسب بابراهيم بودند آتش‌پرست بودند چون آتش بر ابراهيم سرد و سلامت شد و يهود که عزيز را إبن اللّه و آدم را إبن اللّه بلکه ميگفتند نَحن‌ُ أَبناءُ اللّه‌ِ وَ أَحِبّاؤُه‌ُ (مائده آيه 18) و قائل بتجسيم خدا را جسم ميدانستند و ملائکه را دختران خدا ميدانستند نصارا قائل بتثليث اب و إبن و روح القدس فقط موحد اوصياء حضرت ابراهيم (ع) و اوصياء
جلد 14 - صفحه 247
عيسي (ع) و معدود قليلي از بستگان به آنها براي اينکه زمين خالي از حجت نباشد که دوره آنها ختم شد به بعثت حضرت رسالت و البته تمام آنها استحقاق جميع عقوبات را داشتند اگر بر آنها عذاب نازل ميشد.
فَيَقُولُوا رَبَّنا لَو لا أَرسَلت‌َ إِلَينا رَسُولًا و اعتذار ميجستند که اگر ارسال رسول فرموده بودي.
فَنَتَّبِع‌َ آياتِک‌َ متابعت ميکرديم آيات تو را که انبياء و دستورات آنها باشد.
وَ نَکُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ ايمان بتوحيد و بانبياء و بفرامين تو پيدا ميکرديم.