تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَکَ فَاعْلَمْ أَنَّما يَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (50)
بعد از آن مى‌فرمايد که اى پيغمبر:
فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَکَ: پس اگر اجابت نکنند تو را و کتابى از اين دو کتاب باشد نياورند، يا اگر اجابت نکنند تو را به قبول ايمان و ظهور حقيقت آن، فَاعْلَمْ أَنَّما يَتَّبِعُونَ أَهْواءَهُمْ: پس بدان اينست و جز اين نيست که پيروى مى‌کنند ايشان آرزوهاى خود را بى‌دانشى و حجتى، چه اگر تابع حجت مى‌بودند هر آينه مى‌آوردند. وَ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَواهُ: و کيست گمراه‌تر، يعنى نيست کسى گمراه‌تر از آن کسى که پيروى کند آرزوهاى خود را، بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ: در حالتى که بدون هدايتى و بصيرتى باشد از جانب خداى. إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: بدرستى که خداوند راه نمى‌نمايد به اجبار، و به منزل نجات نمى‌رساند گروه ستمکاران را که پيروى هواى نفس خود کنند و متوغل در آرزوهاى باطلند. حاصل آيه آنکه 1- جماعتى که با وضوح دلايل و حجج دالّه بر حقيقت اسلام و ايمان، به جهت عناد و انکار و استکبار، تابع تسويلات نفسانى و متمنيات شيطانى شده‌اند، حق تعالى نظر لطف و هدايت را از ايشان بازداشته و در باديه خذلان فرو گذاشته،
جلد 10 - صفحه 153
تخليه ايشان فرمايد تا به چنگال نکال دنيا و عقبى گرفتار مى‌شوند. 2- حق تعالى راه ننمايد به بهشت در آخرت کسانى را که به صفت کفر و شرک مرده باشند. 3- چون مهتدى نشدند به هدايت حق تعالى به سوء اختيار خودشان، پس کأنه حق تعالى، هادى ايشان نشده باشد. 4- خدا هدايت نفرمايد بالاجبار و اضطرار گروهى را که ظلم نمودند به کفر و شرک و گمراهى و پيروى هواى نفس، زيرا ايمان اجبارى با تکليف اختيارى منافات دارد.
بعد از آن در صفت قرآن مى‌فرمايد: