تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى مَعَکَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا أَ وَ لَمْ نُمَکِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً يُجْبى إِلَيْهِ ثَمَراتُ کُلِّ شَيْ‌ءٍ رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (57)
شأن نزول: در منهج- حارث بن عثمان بن نوفل بن عبد المناف نزد حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله آمد گفت: ما مى‌دانيم قول تو حق و آنچه فرمائى سبب دولت ما در دنيا و سعادت ما در آخرت است، اما پيروى تو موجب مخالفت تمام عرب است، مى‌ترسيم که اگر پيروى تو کنيم عرب ما را از زمين حرم بيرون کنند و ما را با کمى انصار تاب مقاومت نباشد؛ آيه شريفه نازل شد «4»:
وَ قالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدى مَعَکَ: و گفتند بعضى از کفار اگر پيروى کنيم طريق ارشاد را با تو، يعنى ايمان آوريم به تو و پيروى نمائيم فرمايشات تو را، نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنا: ربوده شويم از زمين خود، يعنى عرب ما را از ديارمان بيرون کنند. حق تعالى رد قول ايشان نموده بر سبيل تقرير فرمود: أَ وَ لَمْ نُمَکِّنْ لَهُمْ حَرَماً آمِناً: آيا قرار و جاى نداده‌ايم ايشان را حرمى با ايمنى که هيچکس بر آنها دست ندارد به جهت حرمت خانه کعبه که در آن واقع شده، زيرا تمام عرب در حوالى آن يکديگر را مى‌کشتند و غارت مى‌کردند و لکن ايشان بامنيت و عافيت در آن نشسته هيچکس نمى‌توانست به آنها ضرر رساند و متعرض آنها شود. يُجْبى إِلَيْهِ ثَمَراتُ کُلِّ شَيْ‌ءٍ: جمع کرده و کشيده مى‌شود بسوى اين حرم ميوه‌هاى هر چيز، يعنى منافع از هر بلدى و اطعمه و البسه از هر ناحيتى به آنجا آورند.
«4» منهج الصادقين، ج 7، ص 116.
جلد 10 - صفحه 162
نکته: اسناد «امن» به اهل حرم حقيقت، و به حرم مجاز، و مراد به کليت کثرت است.
رِزْقاً مِنْ لَدُنَّا: روزى دادنى از نزد ما بى‌منت غيرى، و هرگاه ما ايشان را با وجود بت‌پرستى و شرک، ايمن و مطمئن و مرفه الحال مى‌داريم، اگر ايمان آرند و توحيد را به حرمت خانه کعبه ضمّ نمايند، چگونه ايشان را از ترس و آوارگى در امان نياوريم. وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ: و لکن بيشتر ايشان نمى‌دانند اين نکته را و متفطن و متفکر نمى‌شوند تا بدانند که اين روزى از جانب حق تعالى به ايشان مى‌رسد؛ چه اگر مى‌دانستند، از غير خداى تعالى ترسان نبودند و عبادت غير او نمى‌نمودند.