اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قالُوا إِن نَتَّبِع‌ِ الهُدي مَعَک‌َ نُتَخَطَّف مِن أَرضِنا أَ وَ لَم نُمَکِّن لَهُم حَرَماً آمِناً يُجبي إِلَيه‌ِ ثَمَرات‌ُ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ رِزقاً مِن لَدُنّا وَ لکِن‌َّ أَکثَرَهُم لا يَعلَمُون‌َ (57)
و گفتند اگر متابعت کنيم ما هدايت را با شما ما را بيرون ميکنند و خارج ميکنند از زمين ما آيا ما آنها را تمکن نداديم در حرم امن الهي مکه معظمه که احدي نتواند اذيتي کند بآنها و از اطراف ثمرات هر چيزي را بسوي حرم بيايد روزي از طرف ما و
جلد 14 - صفحه 256
از نزد ما براي آنها و لکن اکثر آنها نميدانند.
توضيح کلام اينکه جماعتي از بني هاشم و عشيره حضرت که پيغمبر مأمور شد که اولا آنها را دعوت کند و انذار فرمايد که فرمود وَ أَنذِر عَشِيرَتَک‌َ الأَقرَبِين‌َ (شعراء آيه 214) حضرت آنها را دعوت فرمود و ضيافت کرد و فرمود من مبعوث شدم و دعوت باسلام کرد بعضي مثل امير المؤمنين اول کسي بود که اجابت نمود بعضي مثل ابي لهب و امثال او نپذيرفتند و بعضي اعتذار جستند که ما حقيت تو را فهميديم و لکن مانع از قبول اينست که اگر بپذيريم کفار قريش ما را از مکه خارج ميکنند و از وطن آواره ميشويم و دست از زندگاني خود برميداريم و بيچاره ميشويم که خداوند کلام آنها را نقل ميفرمايد:
وَ قالُوا إِن نَتَّبِع‌ِ الهُدي مَعَک‌َ نُتَخَطَّف مِن أَرضِنا خطفه اخذ بسرعت است بمعني اختلاس و از همين باب است قوله تعالي إِلّا مَن خَطِف‌َ الخَطفَةَ فَأَتبَعَه‌ُ شِهاب‌ٌ ثاقِب‌ٌ (و الصافات آيه 10) و قوله تعالي يَکادُ البَرق‌ُ يَخطَف‌ُ أَبصارَهُم (بقره آيه 20) و امثال اينها يعني بفوري ما را ميگيرند و ميربايند و از اينکه زمين ما را بيرون مياندازند خداوند در جواب آنها ميفرمايد آن وقتي که شما کافر و مشرک بوديد ما مکه را محل امن خود قرار داديم چنانچه ابراهيم دعاء کرد عرض کرد إِنِّي أَسکَنت‌ُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرع‌ٍ عِندَ بَيتِک‌َ المُحَرَّم‌ِ (ابراهيم آيه 37) و ميفرمايد أَ وَ لَم يَرَوا أَنّا جَعَلنا حَرَماً آمِناً (عنکبوت آيه 67) فعلا اگر ايمان بياوريد قدرت نداريم شما را حفظ کنيم و امنيت دهيم.
أَ وَ لَم نُمَکِّن لَهُم حَرَماً آمِناً فعلا هم تمکن داريم.
يُجبي إِلَيه‌ِ ثَمَرات‌ُ کُل‌ِّ شَي‌ءٍ با اينکه وادي غير ذي زرع است برکاتش از همه جا بيشتر است و هر نعمتي در هر مملکتي و در هر بلادي باشد بهتر و خوب‌ترش در مکه معظمه ميآيد.
رِزقاً مِن لَدُنّا خداوند روزي شما قرار داده.
وَ لکِن‌َّ أَکثَرَهُم لا يَعلَمُون‌َ اقول: بر فرض شما را از مکه خارج کنند اينکه موجب عدم ايمان نميشود ايمان عزيزتر از جان و مال و اولاد است بعلاوه پيغمبر و مهاجرين چه ضرري بآنها متوجه
جلد 14 - صفحه 257
شد در مدينه با کمال عزت انصار پذيرايي از آنها کردند و در فتح مکه چه نصرت و غلبه پيدا کردند.