اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّک‌َ لا تَهدِي مَن أَحبَبت‌َ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ يَهدِي مَن يَشاءُ وَ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُهتَدِين‌َ (56)
بدرستي که تو نميتواني هدايت کني هر که را بخواهي و دوست داري و لکن خداوند متعال هدايت ميفرمايد هر کس را که مشيتش تعلق بگيرد و او داناتر
جلد 14 - صفحه 255
است بکساني که قبول هدايت ميکنند.
در باب هدايت دو شرط لازم است اول هادي بايد تام الفاعليه باشد در هدايت کردن دوم مهتدي بايد تام القابليه باشد در قبول هدايت. خداوند متعال اسباب هدايت بشر را بلکه جن و انس را از هر جهت تمام فرمود چه اسباب تکويني اعطاء عقل که مميز بين حسن و قبح و خير و شر و نفع و ضرر و سعادت و شقاوت باشد و چه اسباب تشريعي از ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و بيان مواعظ و نصايح و نصب خلفاء و ائمه و جعل علماء و مبينين احکام و اعطاء توفيق و غير اينها لکن شرط دوم که قابليت محل باشد غالبا مفقود است زيرا زمين قلب که سياه باشد و قساوت گرفته باشد و عناد و عصبيت و تسلط شيطان و متابعت هواي نفس و حب دنيا و جاه زمين قلب را از قابليت مياندازد چشم قلب که کور باشد حق و باطل را تميز ندهد سحر را با معجزه فرق نگذارد گوش قلب کر باشد پنبه غفلت و خودخواهي او را پر کرده باشد زبان قلب که لال باشد اقرار بحق نکند قابل هدايت نيست.
بر سيه دل چه سود خواندن وعظ || نرود ميخ آهنين بر سنگ
لذا ميفرمايد:
إِنَّک‌َ لا تَهدِي مَن أَحبَبت‌َ زيرا پيغمبر رءوف و مهربان بود دوست ميداشت تمام اهل عالم هدايت شوند ولي:
وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ يَهدِي مَن يَشاءُ کساني که قابليت آنها تام القابليت باشد.
وَ هُوَ أَعلَم‌ُ بِالمُهتَدِين‌َ او از قلوب آنها با خبر است.