اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قِيل‌َ ادعُوا شُرَکاءَکُم فَدَعَوهُم فَلَم يَستَجِيبُوا لَهُم وَ رَأَوُا العَذاب‌َ لَو أَنَّهُم کانُوا يَهتَدُون‌َ (64)
و گفته ميشود باين مشرکين که دعوت کنيد شرکاء خود را پس دعوت ميکنند پس شرکاء آنها جواب نميدهند و اجابت نميکنند آنها را و رؤيت ميکنند عذاب را اگر بدرستي که آنها بودند که قبول هدايت کرده بودند.
وَ قِيل‌َ ادعُوا شُرَکاءَکُم قائل ظاهرا ملائکه عذاب هستند که ميگويند الهه خود را بخوانيد بيايند شما را از عذاب نجات دهند و شما را ياري کنند و اينکه قول از راه توبيخ است که اينها در دنيا ميگفتند که اينها شفعاء ما هستند نزد خدا وَ يَقُولُون‌َ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِندَ اللّه‌ِ
جلد 14 - صفحه 263
(يونس آيه 18) که هر غلطي و خطايي داشته باشيم اينکه الهه شفاعت ميکنند و عذاب از ما برداشته ميشود حال بآنها گفته ميشود که آنها را بخواهيد بيايند شما را شفاعت کنند و تعبير شرکاؤکم يعني شما آنها را شريک خدا قرار داديد و اينکه کلام منحصر بمشرکين نيست تمام اهل ضلال رؤساء خود را ميخوانند که آنها اينها را شفاعت کنند.
فَدَعَوهُم آلهه خود را ميخوانند از اينکه جمله استفاده ميشود که مشرکين در قيامت هم باعتقاد شرک باقي هستند و الا آنها را دعوت نميکردند.
فَلَم يَستَجِيبُوا لَهُم آن شرکاء جوابي نميدهند و ياري نميکنند بلکه خود آنها هم در جهنم هستند إِنَّکُم وَ ما تَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ حَصَب‌ُ جَهَنَّم‌َ أَنتُم لَها وارِدُون‌َ (انبياء آيه 98).
وَ رَأَوُا العَذاب‌َ و ديدند عذاب را که چه نعره‌ها و زفيرها دارد.
لَو أَنَّهُم کانُوا يَهتَدُون‌َ جواب شرط محذوف است يعني اگر قبول هدايت کرده بودند نه همچه کلامي بآنها گفته ميشد و نه آنها دعوت ميکردند و نه انتظار جواب از آنها داشتند و نه عذاب را مشاهده ميکردند.