اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ نَزَعنا مِن کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً فَقُلنا هاتُوا بُرهانَکُم فَعَلِمُوا أَن‌َّ الحَق‌َّ لِلّه‌ِ وَ ضَل‌َّ عَنهُم ما کانُوا يَفتَرُون‌َ (75)
و جدا ميکنيم و بيرون ميآوريم از هر امتي شهيدي را که شهادت
جلد 14 - صفحه 274
دهد بآنچه آن امت رفتار نمودند پس مي‌گوييم بياوريد برهان و حجت خود را بر اعمال و رفتار خود پس عالم ميشوند اينکه حق للّه است و از بين ميرود آنچه که بودند افتراء ميزدند.
وَ نَزَعنا مِن کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً مفسرين گفتند مراد انبياء هستند که شهادت ميدهند درباره امت خود ولي در خبر ابي جارود از حضرت باقر است فرمود
«من کل فرقة من هذه الامة امامها».
اقول: در بسياري از زيارات ائمه اطهار دارد
«و شهداء يوم القيمة»
در قرآن ميفرمايد يَوم‌َ يَجمَع‌ُ اللّه‌ُ الرُّسُل‌َ فَيَقُول‌ُ ما ذا أُجِبتُم قالُوا لا عِلم‌َ لَنا إِنَّک‌َ أَنت‌َ عَلّام‌ُ الغُيُوب‌ِ (مائده آيه 109).
توضيح کلام: اينکه در باب شهادت بايد حسي باشد شهادت علمي کافي نيست مثل در باب رؤيت هلال اگر کسي شهادت دهد که من يقين دارم بوجود هلال لکن رؤيت نکردم اثبات نميکند و هکذا در باب قضاوت و اقامه بينه حتي در خبر است اشاره بشمس فرمود و فرمود
«علي مثل هذا تشهد»
انبياء شهداء روز قيامت هستند لکن در حق امت خود در زمان خود و اينکه موضوع از زمان آدم الي خاتم جريان داشته چون هيچ زماني خالي از انبياء نبوده و بر فرض اوصياء آنها بودند اما زمان حضرت رسالت پس از رحلتش تا قيام قيامت در هر عصر و زماني بايد شاهدي باشد و آن ائمه اطهار هستند و نکته ديگر آنکه اينکه جمله دليل است بر اينکه ائمه طاهرين همه جا حاضر و ناظرند که امروز حضرت بقية اللّه تمام اعمال و افعال و اقوال ما را مشاهده ميکند تا بتواند فرداي محشر شهادت دهد.
فَقُلنا هاتُوا بُرهانَکُم چنانچه ميفرمايد (همين سوره در چند آيه قبل آيه 75) وَ يَوم‌َ يُنادِيهِم فَيَقُول‌ُ ما ذا أَجَبتُم‌ُ المُرسَلِين‌َ فَعَمِيَت عَلَيهِم‌ُ الأَنباءُ» گذشت تفسير آن جوابي و حجتي و برهاني و دليلي ندارند.
فَعَلِمُوا أَن‌َّ الحَق‌َّ لِلّه‌ِ چنانچه ميفرمايد وَ لَو تَري إِذ وُقِفُوا عَلَي النّارِ فَقالُوا يا لَيتَنا
جلد 14 - صفحه 275
نُرَدُّ وَ لا نُکَذِّب‌َ بِآيات‌ِ رَبِّنا وَ نَکُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ و ميفرمايد وَ لَو تَري إِذ وُقِفُوا عَلي رَبِّهِم قال‌َ أَ لَيس‌َ هذا بِالحَق‌ِّ قالُوا بَلي وَ رَبِّنا (انعام آيه 27 و آيه 30).
وَ ضَل‌َّ عَنهُم ما کانُوا يَفتَرُون‌َ از شرک و کفر و ضلالت.