تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ قارُونَ کانَ مِنْ قَوْمِ مُوسى فَبَغى عَلَيْهِمْ وَ آتَيْناهُ مِنَ الْکُنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ (76) وَ ابْتَغِ فِيما آتاکَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصِيبَکَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ کَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْکَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ (77) قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي أَ وَ لَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَ أَکْثَرُ جَمْعاً وَ لا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ (78)
ترجمه
همانا قارون بود از قوم موسى پس ستم کرد بر آنان و داديم او را از گنجها مقدارى که همانا کليدهايش گرانى ميکرد بگروهى صاحبان قوّت هنگاميکه گفتند باو قومش شاد مباش همانا خداوند دوست ندارد بسيار شادمانان را
و طلب کن به آنچه داد تو را خدا سراى آخرت را و فراموش مکن بهره‌ات را از دنيا و نيکى کن همچنانکه نيکى کرد خدا بتو و مخواه فساد را در زمين همانا خدا دوست نميدارد فساد کنندگانرا
گفت جز اين نيست که داده شدم آنرا براى دانشى که نزد من است آيا ندانست که خدا بتحقيق هلاک کرد پيش از او از اهل اعصار گذشته کسيرا که شديدتر بود از او از حيث قوّت و زيادتر بود از جهت ثروت و پرسيده نميشوند از گناهانشان گناهکاران.
تفسير
خداوند متعال براى بيان بى‌اعتبارى مال دنيا و سوء عاقبت مغرورين
جلد 4 صفحه 206
بآن شمّه‌اى از احوال قارون را که پسر خاله حضرت موسى بروايت مجمع از امام صادق عليه السّلام بوده ذکر فرموده که بر بنى اسرائيل بزرگ منشى و تکبر و تفرعن بنا حق مينمود و حق آنها را ادا نميکرد و خداوند بقدرى مال و ثروت باو عنايت فرموده بود که صندوقهاى اموالش سنگينى مينمود در وقت حمل و نقل بر جماعتى از مردم نيرومند و قمى ره فرموده از ده نفر تا نوزده نفر کليدهاى خزانه‌هاى او را حمل مينمودند و اينمعنى بالغت موافق‌تر است ولى در مجمع نسبت بأکثر مفسرين داده که مراد از مفاتح اينجا خزائن است چنانچه در قول خداوند و عنده مفاتح الغيب به اين معنى استعمال شده و آن با اعتبار موافق‌تر است چون کليد مخزنها اين قدر باشد مستبعد است در هر حال گفته‌اند او پسر عموى حضرت موسى يصهر بن فاهت بن لاوى و از مؤمنين بآنحضرت بود و اين منافات با روايت مجمع ندارد چون ميشود هر دو نسبت را داشته باشد و قوم او را ملامت نمودند که اينقدر سرگرم و دلخوش بزخارف دنيا نباش خداوند اين نوع دلخوشى و مسرّت را دوست ندارد در خصال از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که خداوند بموسى عليه السّلام وحى فرمود که خوشحال مباش بزيادى مال و وامگذار ياد مرا در هر حال همانا زيادى مال موجب فراموشى گناهان شود و ترک ياد من سبب قساوت قلب گردد و در توحيد از آن حضرت نقل نموده که اگر عقوبت از خداى تعالى حق باشد پس خوشحالى براى چيست و نيز او را نصيحت نمودند که مال دنيا براى صرف در تحصيل عقبى خوب است حال که خدا بتو ثروت و مکنت عنايت فرموده آنرا در طلب رضاى خدا و بدست آوردن اجر اخروى صرف کن و بهره خود را از دنيا که مزرعه آخرت است از دست مده يا بقدر لازم براى توسعه بر خود و اهل و عيالت خرج کن و ما بقى را در راه خدا انفاق نما و نيکى کن به بندگان خدا چنانچه خداوند بتو نيکى کرد و مال داد يا شکر خدا را بجا آور چنانچه او بتو نعمت داد و اين ثروت و مکنت را وسيله فتنه و فساد در زمين قرار مده چون خداوند اهل فتنه و فساد را دوست ندارد در معانى از امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که فراموش نکن صحت و قوّت و فراغت و جوانى و نشاط خود را که طلب نمائى بآنها آخرت را و اين مؤيد معناى اول است که براى و لا تنس نصيبک من الدّنيا ذکر شد و در مجمع آنرا باکثر مفسرين نسبت
جلد 4 صفحه 207
داده و فرموده حقيقت نصيب انسان از دنيا آنستکه صرف در تحصيل آخرت شود چون آن باقى و باقى فانى است و در مصباح الشريعه از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که بزرگترين فساد آنستکه بنده راضى شود بغفلت از ياد خدا و اين فساد متولد ميشود از درازى آرزو و حرص و تکبر چنانچه خداوند خبر داده در قصه قارون در قول خود و لا تبغ الفساد فى الارض انّ اللّه لا يحبّ المفسدين که اين صفات در او بود و اصل آنها حب دنيا و جاه و مال آن و متابعت هواى نفس و شهوات آن و گامهاى شياطين است و قارون در جواب آنها گفت اين اموال را من براى علم و دانشى که دارم پيدا کردم که شما آنعلم را نداريد و نميتوانيد پيدا کنيد چون گفته‌اند او از تمام بنى اسرائيل بصيرتر بود بطرق کسب و تجارت و زراعت و قمى ره فرموده او کيمياگر بود و بعضى گفته‌اند مرادش آن بود که خداوند اين مال را براى مزيّت علمى و فضلى من بر شما بمن عطا فرموده و بشما نداده و من مستحق آن بودم نه شما و در هر حال جوابى خارج از رسم ادب بنده در پيشگاه مولى داد لذا خداوند براى توبيخ و ملامت او فرموده آيا قارون با اينکه ادعاى علم و دانش داشت ندانست که خداوند اهل اعصار سابقه بر او را بعذاب خود هلاک فرمود با آنکه بمراتب قوّت و قدرت و ثروت و مکنتشان بيش از او بود پس نبايد بتوانائى و توانگرى مغرور و مأمون از مکر خدا شد و در وقت نزول عذاب کسى از گناهکاران نميپرسد گناه شما چه بود که بعذاب الهى گرفتار شديد تا آنها عذرخواهى نمايند يا در قيامت بدون سؤال و حساب بجهنم ميروند چون بسيماشان شناخته و بدوزخ کشيده ميشوند و قمى ره فرموده مراد آنستکه سؤال کرده نميشوند مجرمين قبلى از گناهان حاضرين که فعلا معذب شده‌اند و اللّه اعلم بمراده.
جلد 4 صفحه 208