تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ قالَ الَّذِينَ يُرِيدُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (79) وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَکُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ (80) فَخَسَفْنا بِهِ وَ بِدارِهِ الْأَرْضَ فَما کانَ لَهُ مِنْ فِئَةٍ يَنْصُرُونَهُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ ما کانَ مِنَ المُنْتَصِرِينَ (81) وَ أَصْبَحَ الَّذِينَ تَمَنَّوْا مَکانَهُ بِالْأَمْسِ يَقُولُونَ وَيْکَأَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَوْ لا أَنْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا لَخَسَفَ بِنا وَيْکَأَنَّهُ لا يُفْلِحُ الْکافِرُونَ (82)
ترجمه
پس بيرون آمد در ميان قوم خود با زينت خويش گفتند آنانکه ميخواهند زندگانى دنيا را ايکاش بود براى ما مثل آنچه داده شد بقارون همانا او داراى بهره‌اى عظيم است
و گفتند آنانکه داده شد بايشان دانش واى بر شما پاداش خدا بهتر است از براى آنکه ايمان آورد و کردکار نيک و عطا کرده نميشوند آنرا مگر شکيبايان
پس فرو برديم او و خانه‌اش را در زمين پس نبود مر او را هيچ گروهى که يارى کنندش غير از خدا و نبود از بازدارندگان عذاب از خود
و صبح کردند آنانکه آرزو کردند مرتبه‌اش را در ديروز ميگفتند عجب است حق چنان باشد که خدا گشاده ميگرداند روزى را براى هر که بخواهد از بندگانش و تنگ ميگرداند اگر نه آن بود که منّت نهاد خداوند بر ما هر آينه فرو برده بود ما را عجب حق آنستکه رستگار نميشوند کافران.
تفسير
گفته‌اند روز شنبه‌ئى قارون با آرايش تمام و لباس تجمّل بر قاطر سفيدى که زين طلا داشت سوار شد و قطيفه ارغوانى رنگ بدوش افکند و با چهار هزار سوار با همين تجمّلات بر بنى اسرائيل گذشت و آنها بعد از مشاهده اين جلال و جمال دو دسته شدند يکدسته که اهل دنيا بودند اگر چه حسود نبودند از روى غبطه گفتند ايکاش ما هم چنين مال و ثروت و شوکتى داشتيم که قارون دارد انصافا او بهره و نصيب وافرى از دنيا برده و دسته ديگر که اهل علم و دانش و طالب آخرت و از خواص اصحاب حضرت موسى عليه السّلام بودند گفتند واى بر شما اين چه آرزوئى است ثواب و پاداش الهى که بهشت عنبر سرشت است بهتر است براى اهل ايمان و اعمال شايسته و آن و اصل نميشود مگر بکسانيکه صبر نمودند بر زحمات دنيا و عبادت خدا و ترک معصيت او و بنابراين ضمير در يلقّيها راجع است بجنّت که مراد از ثواب است و قويّا محتمل است راجع باشد بکلمه که مستفاد از کلام علماء است يعنى اين گفتار پسنديده القاء نميشود از خداوند مگر بر کسانيکه در دنيا صبر و شکيبائى را شعار خود نموده و از زخارف آن چشم پوشيده‌اند و چون حضرت موسى با بنى اسرائيل از مصر بيرون آمدند و چهل سال در وادى تيه سرگردان بودند و مأمور بتوبه شدند قارون از توبه استنکاف نمود و حضرت موسى او را تهديد بعذاب فرمود و او استهزاء کرد حضرت مغموم شد و
جلد 4 صفحه 209
از او کناره کرد و در جلوخان قصر او با حال حزن و اندوه نشست و اوامر کرد که خاکستر مخلوط با آبرا بر سر حضرت ريختند و او شديدا غضبناک شد و از خداوند خواست که قارون را عذاب فرمايد و خداوند زمين را مأمور بامر او فرمود پس وارد بر قارون شد و او از حال حضرت فهميد که براى عذابش وارد شده و او را بحقّ رحم و قرابت خود قسم داد که از تقصيرش بگذرد و حضرت در جوابش فرمود اى پسر لاوى زياد حرف نزن و بزمين فرمود او را بگير و زمين او را تا سر زانو گرفت و قصر و آنچه در آن بود فرو نشست و او گريه کرد و باز حضرت را بحق رحم خود قسم داد و حضرت همان جواب را باو داد و همان امر را بزمين فرمود و زمين او و قصر و خزائنش را تماما بلع نمود پس خداوند حضرت موسى را ملامت فرمود بر جوابيکه بقارون داد و حضرت عرضه داشت بار الها او مرا بغير تو قسم داد لذا من اجابت ننمودم و خداوند همان جوابى را که او بقارون داده بود باو داد و حضرت عرضه داشت بار الها اگر ميدانستم رضايت تو در اجابت او است اجابت مينمودم او را و خداوند فرمود بعزّت و جلال خودم قسم اگر قارون همانطور که تو را خواند مرا خوانده بود اجابتش مينمودم ولى چون تو را خواند بتو واگذارش کردم اين خلاصه مستفاد از نقل قمّى ره است در سبب خسف و از مفسّرين در اين باب باختلاف سبب ديگرى هم نقل شده که چون با روايت قمّى ره وفق نداشت حقير نقل ننمودم خلاصه آنکه خداوند او و خانه و تمام تعيّناتش را بزمين فرو برد و او نداشت کسانيرا جز خدا که کمک نمايند با او و نبود او کسيکه بتواند باز دارد عذاب خدا را از خود و منع نمايد آنرا با آنکه مغرور بمال و عساکر خود بود و فرداى آنروز که اين واقعه اتفاق افتاد همان اشخاص که روز قبل آرزوى جاه و جلال و مال و منال او را مينمودند اظهار ندامت از درخواست خودشان و تعجّب از اين پيش آمد کردند و ميگفتند واى حق آنستکه خداوند بمقتضاى حکمت خود نه براى کرامت خلق گشايش ميدهد روزى هر کس را که ميخواهد و تنگ ميکند روزى هر کس را که ميخواهد اگر خداوند منّت بر ما نگذارده بود به تنگدستى ما هم مغرور بمال ميشديم و مانند قارون بزمين فرو ميرفتيم واى معلوم ميشود رستگار و کامياب نميشوند کسانيکه کفران نعمت خدا را نمودند و حقّ
جلد 4 صفحه 210
اطاعت او و اوليائش را بجا نياوردند و کلمه وى کأنّ ظاهرا مرکّب است از وى که مفيد تعجب است و کأنّ که مستعمل در تحقّق شده و فاعل خسف، اللّه است و بعضى بصيغه مجهول قرائت نموده‌اند.