تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَکُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (179)
بعد از آن بيان وجه حکمت قصاص را فرمايد:
وَ لَکُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ: و مر شما راست در حکم قصاص زندگى و بقا، يعنى چون کسى قصد قتل شخصى کند و به سبب ترس از قصاص ترک کند، آن شخص دومى از کشتن سالم ماند. پس در حکم قصاص زندگى و حفظ نفوس است. يا أُولِي الْأَلْبابِ: اى صاحبان عقلهاى خالص، اين نداست به ايشان جهت تأمل صاحبان عقول صافيه در حکم قصاص که موجب بقاى ارواح و حفظ نفوس و نظر در عواقب امور مى‌باشد نسبت به انتظام بشريت. لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ: براى اينکه شما بپرهيزيد در محافظت حکم قصاص و اذعان به آن، يا بترسيد از عقوبات الهى و اجتناب کنيد از معاصى.
تحقيق: أقوى دليل بر خاتميت حضرت محمد بن عبد اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جامعيت شريعت آن سرور است احکام نظام نوع بشر را تا انقراض عالم، و تمام عقلاى اولين و آخرين عاجزند از جعل چنين قانون جامع کافى وافى. و اکمليت شريعت، ملازم است ختميت بعثت را عقلا،
«1» تفسير نور الثقلين، جلد اوّل، صفحه 132، حديث 520.
«2» تفسير نور الثقلين، جلد اوّل، صفحه 132، حديث 521.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 329
و کافى باشد برهان در مقام بيان شمه‌اى از احکام.
1- حفظ عقول مردم را فرمود به حدّ شرابخوار.
2- حفظ دين را فرمود به کشتن مرتد.
3- حفظ اموال مردم به بريدن دست دزد.
4- حفظ انساب مردم به حد زنا.
5- حفظ ناموس بشر به اجراء قصاص، اينست که فرمود: وَ لَکُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ.
تنبيه: ظاهر آيه تناقض مى‌نمايد، زيرا قصاص قتل است، پس چگونه حيات باشد، لکن به دقّت نظر و تأمل دريافته شود که کلامى باشد در غايت فصاحت و بلاغت که بشر عاجز است از آوردن مثل آن، و لذا امرء القيس سر آمد فصحاء عرب معارضه نمود و گفت: القتل انفى للقتل، و حال آنکه اين دو کلام تفاوت بسيار و مقابله قبيح باشد با مليح به چند وجه:
1- کلمه (القتل) چون قتل ابتدائى را شامل شود، پس سبب نفى کشتن نخواهد بود، بلکه اثبات قتل نمايد به خلاف لفظ (قصاص) مخصوص است به کشتن دوم.
2- با ابلغ بودن آيه کريمه او جزو اخصر هم باشد، زيرا حروف ملفوظه فى القصاص حياة يازده حرف و ملفوظه مجعوله آنها چهارده است.
3- ذهن هر شنونده معنى آيه را بدون درنگ دريابد که شيئى لازم خود را ثابت کند که قصاص حيات را بياورد به خلاف کلام آنها.
4- تکرار کلمه قتل خالى از رکاکت نيست به خلاف آيه کريمه.
5- هر کشتنى کشتن را برندارد، بلکه کشتن به حق که قصاص است فساد کشتن را از جامعه محو کند.
اين شمه‌اى بود از فصاحت و بلاغت آيه شريفه که عقول را از اعجاز آن متحير سازد.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 330