تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
کُتِبَ عَلَيْکُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَکَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ (180)
بعد از حکم قصاص که متعلّق به بدن است، حکم وصيت را که تعلق دارد به مال بيان فرمايد:
کُتِبَ عَلَيْکُمْ: واجب شد بر شما مکلفان، إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ: چون ظاهر شد يکى از شما را اسباب و علامات مرگ از مرض و پيرى، إِنْ تَرَکَ خَيْراً: اگر بگذارد مالى را، الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ: وصيّت کردن براى پدر و مادر، وَ الْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ: و خويشان به نيکوئى يعنى به عدل و انصاف که آن تجاوز ننمودن از ثلث است، حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ: ثابت شده است اين حکم ثابت شدنى بر پرهيزکاران از حرمان والدين و خويشان و به اجماع اهل بيت عليهم السلام وصيت در اين آيه مستحب است. و احاديث بسيار در تأکيد امر وصيت وارد شده:
1- در کتاب وسائل- از حضرت باقر عليه السّلام فرمود: وصيّت حق است و بتحقيق وصيت فرمود رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پس سزاوار باشد براى مسلمان اينکه وصيت نمايد. «1» 2- فرمود: هر که بميرد بدون وصيت، مرده است مردگى جاهليت. «2» 3- فرمود: سزاوار نيست براى مسلمان اينکه شب بخوابد مگر آنکه وصيت نامه او زير سر او باشد. «3» 4- فرمود: هيچ مريضى نباشد که به مرگ رسد مگر آنکه حق تعالى
«1» وسايل الشيعه، جلد 13، صفحه 351، حديث اوّل.
«2» مدرک پيشين، صفحه 352، حديث هشتم.
«3» مدرک پيشين، صفحه 352، حديث هفتم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 331
عقل و سمع و بصر را به او دهد براى وصيت و آن را راحت مرگ گويند. «1» بنابراين شرعيت وصيت براى وارث نزد اماميه ثابت است.
تنبيه: در چند مورد وصيت واجب است:
1- واجبات فوت شده به ظهور امارات موت واجب است وصيت به آن مانند نماز و روزه و نذر مطلقا و کفّارات.
2- اموال مردم که نزد او باشد و ردّ آن ممکن نباشد مانند وديعه و عاريه.
3- حقوق واجبه مانند زکات و خمس و غيره.
4- ديون مردم که بر ذمه او باشد.
5- حج هم چنانچه بر او واجب شده و تکاهل در اداى آن نموده بايد وصيت نمايد در استيجار و نيابت در آن.