تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي أَ وَ لَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَ أَکْثَرُ جَمْعاً وَ لا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ (78)
قارون پس از شنيدن اين مواعظ شافيه، عوض تنبه و تدبر و آگاهى و هشيارى، غرور و غفلت و مستى به شهوت او را بر آن داشت که در مقام عناد و انکار و لجاج و استکبار برآمده:
قالَ إِنَّما أُوتِيتُهُ عَلى عِلْمٍ عِنْدِي: گفت جز اين نيست که داده شده‌ام اين مال را بر دانشى که نزد من است، يعنى علم تورات، زيرا من اعلم بنى اسرائيل
«1» بحار الانوار، ج 14، ص 94 روايت 3 بنقل از من لا يحضره الفقيه، ص 139- 138. و نظير همين حديث در روضه کافى عربى ج 8، ص 246، روايت 344.
جلد 10 - صفحه 182
هستم به آن و به جهت آن تفضيل بر ايشان، مستحق تفوق شده‌ام به مال و جاه. نزد بعضى مراد علم تجارت و زراعت بود. على بن ابراهيم قمى روايت نموده يعنى به علم کيميا اينها را تحصيل کرده‌ام «1».
بعد از آن حق تعالى از روى تعجب و توبيخ بر اغترار او به قوت و کثرت مال مى‌فرمايد: أَ وَ لَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ: آيا ندانست قارون، يعنى دانسته چه در تورات خوانده و از مورخان شنيده بدرستى که خداى، قَدْ أَهْلَکَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ: به تحقيق هلاک فرموده پيش از قارون از اهل روزگار، مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً: کسانى را که سخت‌تر بودند از قارون از جهت قوت و توانائى، وَ أَکْثَرُ جَمْعاً: و بيشتر از جهت مال، يا به کثرت جماعت و عدد مانند قوم عاد و ثمود و قوم لوط و غيره. حاصل معنى آنکه چرا قارون بشدت و بطشت و کثرت مال خود مغرور مى‌گردد، و حال آنکه مى‌داند ما کسانى را که از او قويتر و جاه و جلالشان زيادتر بود هلاک کرديم. ممکن است که ذکر اين کلام براى ردّ ادعاى علم و رد تعظم او باشد به نفى اين علم، يعنى آيا نزد او مثل اين علم است که دعوى مى‌کند و به جهت آن خود را مستوجب هر نعمت مى‌داند، و حال آنکه مى‌داند احوال کسانى را که در قوت و جمعيت از او بيشتر بودند و ما آنها را هلاک کرديم و بدين جهت نفس خود را در مهالک ايشان مى‌اندازد؛ پس از روى تهديد فرمايد:
وَ لا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ: و پرسيده نخواهد شد از گناهان خود، گناهکاران، يعنى مشرکان، زيرا آنها را به سيماى خود خواهند شناخت چنانچه فرمايد «يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيماهُمْ» «2» يا ايشان را سؤال و استعلام نخواهد بود، زيرا حق تعالى مطلع است به تمام کليات و جزئيات آن. يا ايشان را سؤال معاتبه نخواهد بود، زيرا بى‌حساب وارد جهنم کنند آنها را.
تنبيه: وجه اتصال اين آيه به ما قبل، آنکه چون حق تعالى تذکر قارون فرمود اهلاک قرون گذشته را که قويتر و غنى‌تر از او بودند، بعد از آن تهديد فرمود به آنکه حق سبحانه مطلع است بر تمام گناهان جميع مجرمان و احتياج ندارد به سؤال و
«1» تفسير قمى، ج 2، ص 144. (چ نجف 1387 هجرى)
«2» سوره الرحمن، آيه 41.
جلد 10 - صفحه 183
استعلام از آنها، و قادر است بر عقاب و عذاب همه ايشان.