تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَکُمْ ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً وَ لا يُلَقَّاها إِلاَّ الصَّابِرُونَ (80)
قول اول اکثر و اشهر و اوفق است به آيه بعد که فرمايد:
وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ: و گفتند متمنيان را آنانکه داده شده بودند دانش به احوال آخرت و مصدق آنچه وعده داده است حق تعالى اهل ايمان را از ثواب ابدى. يا دانا بودند به برکت قناعت و عزت توحيد مانند يوشع و اصحاب او، وَيْلَکُمْ: واى بر شما اى طالبان دنيا.
نکته: اين کلمه موضوع است از براى دعا به هلاکت، و استعمال آن در موضع زجر است از آنچه غير مرضى باشد، يعنى از اين تمنا منزجر شويد که:
ثَوابُ اللَّهِ خَيْرٌ: پاداش خدا در آخرت بهتر است از مالهاى دنيا که به قارون داده‌اند بلکه از جميع دنيا، لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً: مر کسى را که ايمان آورد به خدا و پيغمبر و بجا بياورد کارهاى شايسته از طاعات و عبادات و خيرات و مبرات، وَ لا يُلَقَّاها إِلَّا الصَّابِرُونَ: و ملاقات نکنند ثوابهاى الهى را مگر صبر کنندگان در طاعت و باز ايستادگان از معصيت که به قليل دنيا از کثير آن مستغنى شوند، يا پيش باز آورده نشوند. اين کلمه ار که علما گفتند، يعنى توفيق داده نشوند به آنکه استقبال اين کلمه نمايند و آن را در دل و زبان خود تلقى نمايند و فرا گيرند، يا بهشت و ايمان و عمل صالح را دريابند مگر صبر کنندگان بر رنج و مشقت دنيا به جهت طاعت الهى.
تنبيه: آيه شريفه اشعارى است به اهل دانش و عالم به کتاب آسمانى، هرگاه ضعفاى اهل ايمان چشم باز کنند به زخارف دنيا و دستگاه متمولين و تجملات غافلين را مشاهده و تمناى اشياء فانيه را نمايند، بر ايشان لازم است در مقام منع و ردع آنها برآيند و بگويند: واى بر شما، ثواب الهى که مهيا فرموده براى کسانى که ايمان آورند و عمل صالح نمايند و صابر باشند، هر آينه بهتر و
جلد 10 - صفحه 185
بالاتر و شريفتر و عظيمتر است از مال و منال و جاه و جلال دنيوى، زيرا آن خالص و باقى، و اين مشوب و فانى، و اين دو با هم مقايسه نشود؛ و البته اين تذکر به جهت ارشاد جاهل و تنبيه غافل و اداى وظيفه و اتمام حجت خواهد بود.
گزارش سر انجام قارون
على بن ابراهيم قمى روايت نموده که قارون از جمله کسانى بود در وادى تيه براى بنى اسرائيل تورات را مى‌خواند به خوشترين صوت، و او را منون مى‌گفتند براى نيکوئى قرائت او، و علم کيميا مى‌دانست و به عمل مى‌آورد «1».
در تفسير منهج آورده که سرائى ساخته بود ديوارها از صفايح زر و در آن محلّى به طلا. عده‌اى نزد او مى‌رفتند طعام مى‌داد و با هم مشغول لهو و لعب مى‌شدند تا حکم زکات نازل شد که صاحبان دولت، عشر يا ربع مال بدهند.
حضرت موسى عليه السّلام به قارون گفت: حق تعالى زکات مال بر اغنيا واجب فرموده. قارون گفت: اينکه تو مى‌گوئى مبلغ زيادى شود من نتوانم داد. خداى تعالى وحى فرمود: قارون نخواهد داد، با او مسامحه کن. حضرت فرمود: من از حد مقرر از تو کمتر ستانم و از هزار گوسفند يکى بده؛ حساب نمود گفت: مبلغى زياد شود، امتناع کرد و به بنى اسرائيل گفت:
موسى مى‌خواهد مالها را بگيرد و ما را فقير کند، من او را در ميان قوم رسوا کنم تا کسى ديگر سخن او را نشنود. زنى فاجره را طلبيد و هميان زرى به او داد و به قولى طشتى از طلا پر ساخته به او داد، و مقرر کرد که فردا در محضر خاص و عام اقرار کند که موسى با او زنا نموده. روز ديگر موسى عليه السّلام مردم را موعظه و امر و نهى مى‌فرمود: هر که دزدى کند دستش را ببرم و هر که قذف کند بى‌گناهى را حدش زنم، و هر که زنا کند اگر محصن است سنگسار کنم و غير محصن را تازيانه زنم. قارون برخاست گفت: اگر هم تو باشى؟ حضرت فرمود: اگر هم من باشم. قارون گفت: بنى اسرائيل گمان مى‌برند که تو با فلان زن فاحشه زنا نمودى. فرمود. معاذ اللّه او را حاضر کنيد. زن آمد، حضرت موسى
«1» تفسير قمى، ج 2، ص 145، (چ نجف 1387 هجرى)
جلد 10 - صفحه 186
فرمود: اى زن، قوم بر من و تو دعوى زنا کنند تو را قسم دهم به خدائى که دريا را شکافت و ما را نجات داد و فرعونيان را غرق ساخت و تورات را بر من نازل فرمود، آنچه راست است بگوى. زن از هيبت الهى دريافت و با خود انديشه کرد اگر دروغ گويم و نسبت زنا به موسى دهم به عقوبت دنيا و آخرت گرفتار شوم، و اگر راست گويم و از گناه گذشته توبه کنم اميد است خداى بر من رحمت نمايد، که ساحت نبى او را برى ساختم از تهمت و افترا، پس سر برآورد گفت:
يا کليم اللّه، لا و اللّه، تو از اين مبرائى و مردم دروغ مى‌گويند. قارون هميان زر به من داده تا در باره تو افترا زنم و با وجود گنه‌کارى چگونه پسندم که بر تو تهمت زنم، اينک هميان به مهر قارون مى‌باشد، بنى اسرائيل مشاهده و حيله قارون را دريافتند و حضرت موسى عليه السّلام گريه افتاد و روى بر خاک نهاد و شکايت قارون را به حق تعالى نمود گفت: (اللّهمّ ان کنت رسولک فاغضب لى عليه) بار خدايا اگر من پيغمبر توام، پس براى من بر او غضب فرما.
جبرئيل نازل شد گفت که حق تعالى فرمايد: زمين را به فرمان تو کردم، امر کن آنچه خواهى. حضرت موسى عليه السّلام به بنى اسرائيل فرمود: من به قارون مبعوث هستم مانند فرعون، او ياغى شد، خدا او را هلاک کرد، چنانکه ديديد، قارون هم طاغى شده هر که با من است از او دور شود. همه بنى اسرائيل از او دور شدند مگر دو نفر، حضرت موسى به زمين خطاب نمود: «يا ارض خذيهم» اى زمين بگير ايشان را، تخت قارون به زمين فرو رفت؛ باز فرمود «خذيهم» پاهاى ايشان را تا کعبين فرو برد. قارون شروع به تضرع کرد و امان طلبيدند بجائى نرسيد؛ باز فرمود «خذيهم» تا کمر ايشان را گرفت، فزع زيادتر کردند، موسى التفات ننمود؛ باز فرمود «خذيهم» تا گردن آنها را گرفت. استغاثه و زارى از حد به نهايت رسيد گفتند: اى موسى به حق رحم و قرابتى که با هم داريم بر ما رحم کن. موسى به جهت شدت غضب و خشم بر مخالفت قارون و طغيان او، توجه ننمود؛ باز فرمود «خذيهم» تمام قصر و تخت قارون به زمين فرو رفت «1» چنانکه فرمايد:
«1» منهج الصادقين، ج 7، ص 131- 130. و نيز در مجمع، ج 4، ص 267.
جلد 10 - صفحه 187