اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَکُم فِي القِصاص‌ِ حَياةٌ يا أُولِي الأَلباب‌ِ لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ (179)
(و براي شما در حکم قصاص حيات زندگي است براي صاحبان عقول تا باشد که شما از قتل بپرهيزيد) اينکه آيه شريفه بيان حکمت تشريع قصاص را مينمايد و در اصطلاح علماء فرق است بين علت حکم و حکمت آن، علت حکم آن چيزي است که حکم تابع آنست
جلد 2 - صفحه 318
و هم مطرد است و هم منعکس يعني در هر مورد که آن چيز يافت شود حکم ثابت است و هر جا آن چيز نباشد حکم هم نيست و باصطلاح علت جامع افراد و مانع اغيار است مثلا اگر شارع بفرمايد «الخمر حرام لانه مسکر» حکم حرمت دائر مدار اسکار است پس غير خمر نيز اگر مسکر باشد حرام است و اگر فرض کنيم خمري پيدا شود که مسکر نباشد حرام نيست کانه فرموده «المسکر حرام» و اما حکمت حکم عبارت از مصالح يا مفاسديست که منشأ حکم ميشود و لازم نيست مطرد باشد مثلا حکمت تشريع عده براي مطلقه عدم اختلاط انساب است پس اگر مطلقه عقيم باشد يا مدتها زوجش غائب بوده و مقاربتي حاصل نشده معذلک واجب است عده نگاهدارد هر چند يقين بعدم اختلاط نسب باشد.
پس از بيان اينکه مقدمه مي‌گوييم حکمت تشريع قصاص حفظ حيات جامعه است زيرا بهترين مانع براي جلوگيري مردم از جرئت بر قتل نفس است و اگر افراد اجتماعي قطعا بدانند که هر گاه اقدام بقتل نفس کنند قصاص ميشوند و در اجراي قانون قصاص استثنايي راه ندارد از ترس آن جرئت بر اينکه خيانت نميکنند علاوه بر اينکه اولا اغلب کساني که دست بآدمکشي ميزنند اشخاص رذل و چاقوکش و نانجيب هستند و بسا براي يک امر جزئي قتل نفسي مرتکب ميشوند و اگر او را قصاص نکنند بسا صدها نفر را بقتل ميرساند ولي اگر قصاص شود جان بسياري حفظ شده است و ثانيا اينگونه اشخاص عضو فاسد اجتماعند و اگر قطع نشوند بديگران سرايت ميکند و بسا صدها نفر افراد قاتل و جاني پيدا شده و جان افراد اجتماع در معرض مخاطره آنان قرار ميگيرد ولي اگر چنين عضوي قطع شود از سرايت بساير اعضاء جلوگيري ميشود.
بنا بر اينکه کساني که گمان کرده‌اند قصاص موجب ازدياد مرگ است زيرا يک فرد کشته شده و بقصاص فرد ديگري هم کشته ميشود، اشتباه کرده‌اند زيرا
جلد 2 - صفحه 319
نتيجه را که از کشتن آن يک نفر عايد اجتماع ميشود در نظر نگرفته‌اند.
يا أُولِي الأَلباب‌ِ صاحبان عقل اينکه معني را درک ميکنند که حيات اجتماع در سايه قصاص است.
لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ اينکه حکم قصاص را قرار داديم تا شما از قتل نفس اجتناب کنيد و مرتکب آن نشويد.