تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَکُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ «2»
أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَکُوا: آيا گمان کردند و پنداشتند مردم آنکه واگذاشته شوند، أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا: به آنکه گويند ايمان آورده‌ايم، يعنى پندارند که به مجرد قول «امنّا» دست از آنها باز دارند و ايشان را واگذارند، وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ: و حال آنکه ايشان آزموده نشوند و امتحان نگردند در نفس و مال، و امتحان نکنند ايشان را به تکاليف شاقّه از امتثال به واجبات و ترک محرمات و بجا آوردن طاعات و دادن به صدقات و تحمل به مجاهدات نفسانى و مالى و اوامر و نواهى و بردبارى در ناملايمات و صدمات، تا متميّز شود مؤمن مخلص از منافق، و موحد از ملحد، و ثابت در دين از متزلزل، تا نائل گردند به سعادات ابديه و درجات عاليه.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ذيل خطبه‌اى فرمايد: و لکن خداى عز و جل امتحان فرمايد بندگان خود را به انواع شدائد و متعبد سازد ايشان را به انواع مجاهده و مبتلى گرداند به اقسام مکروهات به جهت بيرون آوردن تکبر را از قلوب آنان و سکونت تذلل در نفوس ايشان، تا قرار دهد آن را درها به سوى فضل خود و اسبابى که دلالت کند به عفو و بخشش او و فتنه «1»، چنانکه فرمود (الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَکُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ) عياشى از حضرت ابى الحسن عليه السّلام روايت نموده که: عباس نزد حضرت امير المؤمنين عليه السّلام آمد، گفت: اجازه فرما تا مردم بر تو بيعت کنند. فرمود: چگونه مى‌بينى مردمان را در قبول بيعت؟ عباس گفت: ايشان به
«1» نهج البلاغه فيض الاسلام، خطبه قاصعه، ص 796- 795.
جلد 10 - صفحه 200
تو بيعت خواهند نمود. حضرت فرمود: پس کجاست آيه شريفه «الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَکُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ» «1».
در غيبت نعمانى- ابى بصير از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که فرمود: انّه قال: مع القائم عليه السّلام من العرب شى‌ء يسير. فقيل له: انّ من يصف هذا الامر منهم لکثير. قال: لا بدّ للنّاس من أن يمحّصوا و يميّزوا و يغربلوا و سيخرج من الغربال خلق کثير.
با قائم (پسر امام حسن عسکرى) از عرب کمى هستند. پس عرض شد:
کسانى که وصف مى‌کنند اين امر را از ايشان، هر آينه بسيارند؟ فرمود: لا بدّ است براى مردمان از اينکه امتحان شوند و غربال گرديده شوند و زود باشد که خارج گردند از غربال خلق زيادى «2».