اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَمَن بَدَّلَه‌ُ بَعدَ ما سَمِعَه‌ُ فَإِنَّما إِثمُه‌ُ عَلَي الَّذِين‌َ يُبَدِّلُونَه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ سَمِيع‌ٌ عَلِيم‌ٌ (181)
(پس کسي که وصيّت را تغيير دهد بعد از آنکه آن را شنيد همانا گناه آن بر کساني است که آن را تغيير ميدهند محققا خداوند شنوا و داناست) فَمَن بَدَّلَه‌ُ تبديل بمعني تغيير است و کلمه من عموم را شامل است از وصي‌ّ و وارث و شهود و غير اينها و تبديل و تغيير وصيّت باينست که يا اصلا آن را عمل نکند يا بر خلاف آن رفتار کند، يا در غير مصرفي که تعيين شده مصرف نمايد، و حرمت ترک عمل بوصيت از ضروريات دين اسلام و بر اثبات حرمت آن همين آيه کافي است چنانچه در اخبار بر حرمت آن باين آيه استشهاد شده و در اخباري که در وسائل روايت نموده بکبيره بودن آن تصريح شده و در مستدرک از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت کرده که فرمود «
من ضمن وصيّة الميت ثم عجز عنها من غير عذر لا يقبل منه صرف و لا عدل و لعنه کل ملک بين السماء و الارض و يصبح و يمسي في سخط اللّه و کلّما قال يا رب‌ّ نزلت عليه اللعنة و کتب اللّه ثواب حسناته کله لهذا الميت فان مات علي حاله دخل النار
» و از آن طرف انفاذ وصيّت واجب نيز واجب است باين معني که هر اندازه مي‌تواند وصيّت را مستحکم کند که هم وصي‌ّ بتواند انجام
جلد 2 - صفحه 323
دهد و هم ديگران نتوانند تبديل کنند.
بَعدَ ما سَمِعَه‌ُ بعد از آنکه از خود موصي بشنوند يا بموازين شرعيه ثابت شود که موصي چنين وصيّتي نموده و گرنه بمجرد ظن‌ّ و احتمال نميتوان عمل کرد مگر امور واجبه که ثابت شود بر ذمّه ميّت بوده مانند حج‌ّ واجب و خمس و زکاة و ديون که اينها مقدم بر ارث است و چنانچه از اخبار و فتاوي علماء استفاده ميشود از ما ترک ميّت مقدم بر همه کفن براي او بايد تهيه شود و پس از آن ديون او اداء شود و بعد از آن بوصيّت عمل گردد و پس از آن حق وارث داده شود و در قرآن ميفرمايد مِن بَعدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِها أَو دَين‌ٍ«1» که ارث را مؤخر از همه قرار داده.
فَإِنَّما إِثمُه‌ُ عَلَي الَّذِين‌َ يُبَدِّلُونَه‌ُ گناه ترک وصيّت بر کساني است که آن را تبديل ميکنند از وصي‌ّ و ورثه و شهود و هر که مانع از انفاذ وصيت بشود و تعبير بکلمه انّما که از ادات حصر است براي اينست که اثم و گناه مخصوص مبدل است و بر ديگران چيزي نيست مثلا اگر ورثه مانع از انفاذ وصيت شوند و نگذارند وصي بوصيت عمل کند گناه بر ورثه است و بر وصي گناهي نيست و يا اگر ظلمه مانع شوند و مال موصي را ببرند ورثه تقصيري ندارند و نه اينکه مراد اينکه باشد که موصي يعني ميّت گناهي بر او نباشد و ديگر مسئوليتي ندارد بلکه او مسئول عمل خود از ترک واجبات و ديون خود و غير اينها است و بمجرد وصيّت ذمّه او بري نميشود و رفع ذمّه او موکول بعمل بوصيت است و تا عمل نشود ذمّه او مشغول است و اينکه در مجمع البيان از اينکه جمله استفاده نموده که ميّت برائت ذمّه مييابد تمام نيست بلي اگر تائب شود و واقعا متمکن هم نباشد اميد عفو هست.
1- سوره نساء آيه 12
جلد 2 - صفحه 324
إِن‌َّ اللّه‌َ سَمِيع‌ٌ عَلِيم‌ٌ خداوند بآنچه ميّت وصيت کرده و شهود شهادت داده شنواست چنانچه بهمه مسموعات شنوا ميباشد و بآنچه وصي يا ورثه عمل ميکنند يا تغيير و تبديل ميدهند داناست چنانچه بهمه چيز عالم است.