اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يُعَذِّب‌ُ مَن يَشاءُ وَ يَرحَم‌ُ مَن يَشاءُ وَ إِلَيه‌ِ تُقلَبُون‌َ «21»
عذاب ميفرمايد هر کرا بخواهد و رحم ميکند هر کرا بخواهد و بسوي او برميگرديد.
چون تمام خلق اولين و آخرين در محشر حاضر ميشوند اينها چند طبقه ميشوند:
طبقه اول کفار و مشرکين و ضالين و مبدعين و منکرين ضروريات دين يا ضروريات مذهب و معاندين و ناصبين و جسارت کنندگان بمقدسات دين و شاکين در عقايد و مخالفين که جامعش عدم ايمان است اينها در عذاب مخلد بتفاوت درجات معذب که اشد درجات جاي منافقين است.
جلد 14 - صفحه 307
طبقه دوم اطفال و مجانين و قاصرين از اينکه طوائف مذکوره اينها عذاب ندارند چون از روي تقصير نبوده و لياقت ثواب هم ندارند چون ايمان ندارند اينها را در يک صحرايي ميبرند و براي آنها يک اسباب معيشتي فراهم ميکنند.
طبقه سوم، مؤمنيني که بدون گناه وارد صحراي محشر ميشوند يا آلوده بمعاصي نشده‌اند يا بوسائلي مورد مغفرت و عفو الهي واقع شده‌اند يا تدارک معاصي آنها به بليات دنيوي و عقوبات برزخي شده اينها مخلد در بهشت و مشمول رحمت الهي ميشوند بتفاوت درجات بقدر مراتب ايمان و اخلاق و اعمال صالحه از درجه اعلاء که مقام انبياء و ائمه معصومين است تا ما دون.
طبقه چهارم اطفال مؤمنين که آنها هم وارد بهشت ميشوند براي احترام والدين آنها.
طبقه پنجم مجانين مؤمنين در يک محل خوشي براي آنها تعيين زندگاني ميکنند.
طبقه ششم کفار جن و شياطين که در جهنم مخلد هستند.
طبقه هفتم مؤمنين جن براي آنها بهشتي غير از بهشت انس، هستند متنعم بنعم الهي مناسب با آنها.
طبقه هشتم ملائکه که مأمور باوامر الهيه هستند ملائکه عذاب و ملائکه رحمت غلمان و حوريه و خزنه بهشت و خزنه جهنم لذا ميفرمايد:
يُعَذِّب‌ُ مَن يَشاءُ بقدر استحقاقش زائد بر استحقاق عذاب نميفرمايد.
وَ يَرحَم‌ُ مَن يَشاءُ بقدر قابليتش زائد بر قابليت چون فعل قبيح و لغو از او صادر نميشود.
وَ إِلَيه‌ِ تُقلَبُون‌َ خطاب بتمام اهل عالم است و لو صورت خطاب بکفار و مشرکين است بقرينه آيه بعد.