اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِآيات‌ِ اللّه‌ِ وَ لِقائِه‌ِ أُولئِک‌َ يَئِسُوا مِن رَحمَتِي وَ أُولئِک‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ «23»
و کساني که کافر شدند به آيات الهي و بلقاء او اينها مأيوس ميشوند از رحمت من و اينها براي آنها است عذاب دردناک.
وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا بِآيات‌ِ اللّه‌ِ آيات الهي قران مجيد است و اخباري که در قرآن ميدهد و مواعظ و نصايحي که در او است و وعد و وعيدي که بيان فرموده و انبياء و ائمه هدي و علماء اعلام که همه اينها آيات اللّه هستند و لازم نيست که بجميع اينها کافر باشند بلکه انکار يکي از آيات
جلد 14 - صفحه 309
الهي کافيست بر صدق اينکه آيه چنانچه ميفرمايد وَ يَقُولُون‌َ نُؤمِن‌ُ بِبَعض‌ٍ وَ نَکفُرُ بِبَعض‌ٍ وَ يُرِيدُون‌َ أَن يَتَّخِذُوا بَين‌َ ذلِک‌َ سَبِيلًا أُولئِک‌َ هُم‌ُ الکافِرُون‌َ حَقًّا وَ أَعتَدنا لِلکافِرِين‌َ عَذاباً مُهِيناً (نساء آيه 150 و 151).
وَ لِقائِه‌ِ مراد اينکه نيست که بسياري گفتند که فرداي قيامت خدا را مي‌بينند مؤمنين و کفار محروم هستند قائلين بتجسم بلکه مراد لقاء رحمت الهي و عذاب الهيست که مؤمن و کافر تمام ملاقات ميکنند کفار مشاهده ميکنند که مؤمنين در جنات عدن متنعم و مؤمنين مشاهده ميکنند که کفار در جهنم معذب هستند و با يکديگر تکلم ميکنند چنانچه ميفرمايد:
وَ نادي أَصحاب‌ُ النّارِ أَصحاب‌َ الجَنَّةِ أَن أَفِيضُوا عَلَينا مِن‌َ الماءِ أَو مِمّا رَزَقَکُم‌ُ اللّه‌ُ قالُوا إِن‌َّ اللّه‌َ حَرَّمَهُما عَلَي الکافِرِين‌َ (اعراف آيه 50).
أُولئِک‌َ يَئِسُوا مِن رَحمَتِي معني اينکه نيست که مأيوس از رحمت هستند بلکه اينها طريقه خود را حق ميدانند و خود را اهل سعادت ميشمارند چنانچه گفتند وَ قالُوا لَن يَدخُل‌َ الجَنَّةَ إِلّا مَن کان‌َ هُوداً أَو نَصاري (بقره آيه 111) وَ قالُوا لَن تَمَسَّنَا النّارُ إِلّا أَيّاماً مَعدُودَةً (بقره آيه 80) و غير اينها از آيات بلکه بصيغه مضارع بيان فرموده که فرداي قيامت مأيوس ميشوند از رحمت پروردگار.
وَ أُولئِک‌َ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ جميع عذابهاي الهي مولم است بلکه در مفهوم عذاب الم خوابيده و تعبير به اليم صفت مشبهه اشاره باين است که الم آن ثابت و محقق و علي الدوام است هيچ زوال ندارد که عبارت از خلود است.