اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ عاداً وَ ثَمُودَ وَ قَد تَبَيَّن‌َ لَکُم مِن مَساکِنِهِم وَ زَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم فَصَدَّهُم عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ وَ کانُوا مُستَبصِرِين‌َ (38)
و عاد را و ثمود را و بتحقيق ظاهر و مبين شد از- براي شما از مسکنهاي آنها و زينت داد براي آنها شيطان اعمال زشت آنها را پس مانع شد و جلوگيري کرد آنها را از راه حق و صراط مستقيم و حال آنکه بينا بودند و درک ميکردند.
وَ عاداً وَ ثَمُودَ يعني و اهلکنا عادا و ثمود و شرح حال آنها در بسياري از سور قرآني بيان شده و شرح کرديم. عاد قوم هود بودند که بباد هلاک شدند چنانچه ميايد و ثمود قوم صالح بودند که بصاعقه هلاک شدند.
وَ قَد تَبَيَّن‌َ لَکُم مِن مَساکِنِهِم که براي شما مشرکين شرح مساکن آنها را بيان کرده‌ايم اما مساکن عاد و ثمود را ميفرمايد أَ لَم تَرَ کَيف‌َ فَعَل‌َ رَبُّک‌َ بِعادٍ إِرَم‌َ ذات‌ِ العِمادِ الَّتِي لَم يُخلَق
جلد 14 - صفحه 324
مِثلُها فِي البِلادِ وَ ثَمُودَ الَّذِين‌َ جابُوا الصَّخرَ بِالوادِ (فجر آيه 6 الي 9) چه عمارات مرتفعي و باغهاي مشجري و گلهاي مزيني که معناي ارم ذات العماد است و منزلهايي که در دل کوه‌ها ميتراشيدند و مسکن ميکردند که جابوا الصخر بالواد است که ميفرمايد وَ کانُوا يَنحِتُون‌َ مِن‌َ الجِبال‌ِ بُيُوتاً آمِنِين‌َ (حجر آيه 82).
وَ زَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم جلوه ميدهد زخارف دنيا را مال و جاه و رياست و مشتهيات ساز و آواز زنهاي زيبا و امثال اينها را که گفتند
«حلاوة الدنيا مرارة الاخرة و مرارة الدنيا حلاوة الاخرة».
فَصَدَّهُم عَن‌ِ السَّبِيل‌ِ چون دعوت انبياء بر خلاف هواهاي نفسانيست آنها بواطن امور را خبر ميدهند و شيطان ظواهر را نشان ميدهد مردم گول ظاهر را ميخورند و به باطن توجه ندارند.
وَ کانُوا مُستَبصِرِين‌َ با اينکه عقل دارند ولي شهوت غالب بر عقل ميشود که ميفرمايد
«من غلب عقله علي شهوته فهو اشرف من الملائکة و من غلب شهوته علي عقله فهو اخس من البهائم».