تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ کَمَثَلِ الْعَنْکَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْکَبُوتِ لَوْ کانُوا يَعْلَمُونَ (41)
چون حق تعالى بيان فرمود اهلاک آنانکه مخالفت نمودند و مشرک شدند و نفع نداشتن براى آنها آنچه را که با خدا شريک قرار دادند، سپس براى وضوح و آشکار شدن حقيقت مطلب، مثلى بيان فرمايد:
مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ: مثل و داستان آنانکه فرا گرفتند به غير از خداى به حق، أَوْلِياءَ: دوستان، يعنى خدايان، و اعتماد بر آنها نمودند و بر دين و کيش استناد نمودند مثل اين جماعت در بى‌ثباتى در دين. کَمَثَلِ الْعَنْکَبُوتِ: مانند مثل عنکبوت است که براى خود، اتَّخَذَتْ بَيْتاً: فراگيرد خانه‌اى؛ يعنى مثل دين اهل شرک و باطل در ضعف و سستى اساس، مانند خانه عنکبوت است که از تار تشکيل يافته و به اندک بادى از هم گسيخته شود، بلکه کيش باطل از خانه عنکبوت هم سست‌تر باشد، زيرا در بيت عنکبوت حقيقتى و انتفاعى متصور است به خلاف دين و کيش باطل که حقيقتى و بنيادى ندارد و متوقع ضرر است.
وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ: و بدرستى که سست‌ترين خانه‌ها، لَبَيْتُ الْعَنْکَبُوتِ:
هر آينه خانه عنکبوت است که نه سقف دارد و نه ديوار و نه از گرما باز دارد و نه از سرما و به اندک بادى از بين برود و دريده شود. لَوْ کانُوا يَعْلَمُونَ: اگر باشند کافران که دانند هر چيزى را؛ بدانند که اين مثلى است از مماثل دين ايشان، بلکه دين و طريقه آنان از تار عنکبوت سست‌تر و بى‌ثبات‌تر باشد. يعنى چنانچه
جلد 10 - صفحه 238
خانه عنکبوت سست و بى‌اعتبار و هيچ فايده‌اى بر آن مترتب نشود، همچنين دين باطل نيز خوار و بى‌مقدار و هيچ نفعى از آن صورت نبندد، بلکه منتج ضرر است که آن عقوبت دنيا و آخرت باشد. 2- مراد آنست که اعتقاداتى که ايشان دارند و مذهبى که آنها اختيار نموده‌اند در وهن و ضعف، مانند خانه عنکبوت باشد که به اندک بادى دريده و فانى گردد، همچنانکه مذهب باطل به اندک دليلى واضح و آشکار گردد. 3- محتمل است که مراد «بيت عنکبوت» دين آنها باشد که حق تعالى آن را به بيت عنکبوت نام فرموده به جهت تحقيق آن، پس معنى آنکه سست‌ترين آنچه اعتماد نموده مى‌شود در دين، دين باطل است.
لطيفه: صاحب بحر الحقايق فرموده که: عنکبوت، هر چند بر خود مى‌تند زندان براى نفس خود سازد، و قيد بر دست و پاى خود نهد. پس خانه او محبس او است؛ همچنين کسانى که غير خدا را پرستش کنند، يعنى اطاعت و پيروى هوى و محبت دنيا و متابعت شيطان کنند، به سلاسل و اغلال وزر و وبال مقيد گشته، روى خلاصى ندارند و عاقبت در مهلکه نيران و درکه بعد و حرمان افتاده معاقب و معذّب شوند.