اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا کُتِب‌َ عَلَيکُم‌ُ الصِّيام‌ُ کَما کُتِب‌َ عَلَي الَّذِين‌َ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ (183)
(اي کساني که گرويديد بر شما روزه واجب شد چنانچه بر کساني که پيش از شما بودند واجب گرديد شايد که شما پرهيزگار شويد) روزه در شريعت اسلام عبارت از امساک از مفطرات، از اول طلوع فجر تا زوال حمره مشرقيه است و از عبادات بسيار بزرگ است و يکي از امور پنجگانه است که اسلام بر آنها بنا شده و در کتاب جواهر نزديک به سي حديث در فضيلت آن ذکر نموده مانند اينکه روزه سپر از آتش است، و بواسطه روزه بنده داخل بهشت ميگردد، و خواب روزه‌دار عبادت و سکوتش تسبيح و عملش مقبول و دعائش مستجاب است و ملائکه براي او دعاء ميکنند و غير اينها از اخبار که بيانش موجب تطويل است و در اغلب کتب فارسي مانند زاد المعاد و مفاتيح و رسائل عمليه هم مذکور است و روزه هم محکوم باحکام اربعة يعني واجب و مستحب‌ّ و مکروه و حرام است: روزه واجب مانند روزه ماه مبارک رمضان و روزه قضا و روزه فرزند بزرگتر از جانب پدر بعد از فوت او و روزه‌اي که باجاره يا نذر يا عهد يا قسم واجب شود و روزه کفارات و روزه بدل هدي و روزه حرام مانند روزه عيد فطر و عيد قربان و روزه زن با نهي شوهر و همچنين فرزند با نهي والدين در صورتي که روزه واجب نباشد و روزه مسافر غير از مواردي که استثناء شده و روزه نذر حرام و روزه مريض با خوف ضرر و روزه وصال و روزه صمت که در امم سابقه بوده، و روزه مکروه مانند روزه عرفه با حصول ضعف در دعاء يا اشتباه هلال و روزه تاسوعا و عاشوراء تبعا لبني امية، و روزه ميزبان با نهي ميهمان يا عکس آن، و کراهت در عبادات منافات با عبادت ندارد زيرا ممکن است عملي عبادي و داراي ثواب
جلد 2 - صفحه 327
باشد ولي ترکش بواسطه امري که اهم از آنست اولي باشد، و روزه در غير موارد وجوب و حرمت و کراهت مطلقا مستحب‌ّ است.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بمؤمنين با اينکه کفار هم مکلف بفروع ميباشند براي اينست که عبادت از کافر صحيح نيست تا وقتي که ايمان آورد و هنگامي که ايمان آورد داخل در زمره مخاطبين ميگردد.
کُتِب‌َ عَلَيکُم‌ُ الصِّيام‌ُ يعني روزه بر شما جعل شد بهر نحوي که جاعل قرار داده از واجب و مستحب‌ّ، و ممکن است کتب بمعني فرض باشد اگر مراد روزه ماه رمضان باشد چنانچه از آيات بعد معلوم ميشود.
کَما کُتِب‌َ عَلَي الَّذِين‌َ مِن قَبلِکُم از اينکه جمله استفاده ميشود که روزه از عباداتي است که در جميع اديان سابقه بوده، ولي خصوصيات آن از لحاظ وقت و تعداد و غيره ممکن است متفاوت باشد.
لَعَلَّکُم تَتَّقُون‌َ يکي از نتايج بزرگ روزه حصول تقوي است زيرا روزه تمرين بر ترک مشتهيات نفس است.