تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلاَّ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلاَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَ قُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنا وَ أُنْزِلَ إِلَيْکُمْ وَ إِلهُنا وَ إِلهُکُمْ واحِدٌ وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (46) وَ کَذلِکَ أَنْزَلْنا إِلَيْکَ الْکِتابَ فَالَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْکِتابَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ مِنْ هؤُلاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلاَّ الْکافِرُونَ (47) وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمِينِکَ إِذاً لارْتابَ الْمُبْطِلُونَ (48) بَلْ هُوَ آياتٌ بَيِّناتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ ما يَجْحَدُ بِآياتِنا إِلاَّ الظَّالِمُونَ (49)
ترجمه
و مجادله مکنيد با اهل کتاب مگر بآنچه آن بهتر است مگر آنان که ستم کردند از ايشان و بگوئيد ايمان آورديم بآنچه فرستاده شد بسوى ما و فرستاده شد بسوى شما و خداى ما و خداى شما يکى است و ما مر او را منقادانيم
و همچنين فرستاديم بسوى تو کتابرا پس آنان که داديمشان کتابرا ايمان مى‌آورند بآن و از اين گروه حاضرين کسانى ايمان مى‌آورند بآن و انکار نمى‌کنند آيتهاى ما را مگر کافران
و نبودى که بخوانى پيش از آن هيچ کتابى و نه بنويسى آنرا بدستت آنگاه در شک مى‌افتادند معارضه کنندگان
بلکه آن
جلد 4 صفحه 234
آيتهاى روشنى است در سينه‌هاى آنانکه داده شدند علم را و انکار نميکنند آيتهاى ما را مگر ستمکاران.
تفسير
خداوند متعال اوّلا منع و نهى فرموده اهل ايمانرا از مجادله و مباحثه و گفتگوى با اهل کتاب از قبيل يهود و نصارى مگر بوجه احسن و طريق بهترى که مقبول و پسنديده باشد در عقل و طبع و مأمون باشد از فتنه و شرّ و مقرون باشد بمدارا و ملاطفت و خونسردى و مسالمت چنانچه در اواخر سوره نحل ذيل آيه ادع الى سبيل ربّک گذشت مگر با کسانيکه از حدّ اعتدال در بحث و جدال تجاوز نموده و در عناد و لجاج افراط کرده باشند که بايد با آنها معارضه با زبان و شمشير نمود مثلا در مقام دعوت آنها با سلام بايد اهل ايمان بگويند ما ايمان آورديم بقرآن که کتاب نازل بر ما است و تورية و انجيل که نازل بر شما شده و خداى ما و شما يکى است و ما همگى تسليم اوامر او ميباشيم لذا پيغمبرى را که مبعوث بر ما فرموده تصديق نموده و سر بفرمانش نهاده‌ايم چنانچه انبياء سلف را نيز تصديق نموده و فرمانبردار شديم خوب است شما هم با مراجعه بادلّه نبوت اين پيغمبر باو ايمان بياوريد و بعدا استدلال فرموده بر نبوت خاتم انبياء صلى اللّه عليه و اله باين تقريب که چنانچه ما بر انبياء سلف از قبيل حضرت ابراهيم و موسى و عيسى عليهم السلام کتبى نازل نموديم که مشتمل بر بيان مصالح دنيوى و اخروى مردم از منه ايشان بود بر تو هم که پيغمبر خاتمى کتابى فرستاديم که مشتمل بر بيان مصالح مردم آخر الزّمان است تا انقراض عالم و آنکسانيکه ما بر آنها کتاب نازل نموديم از انبياء سابق و بيت الشّرف تو کاملا بآن ايمان آورده و خواهند آورد و از اين مردم عادى هم بسيارى که روشن ضمير و با انصافند ايمان ميآورند بآن و انکار نميکنند آيات ما را مگر اهل انکار و اصرار بر باطل و استنکاف از قبول حق و پيش خودشان هيچ فکر نميکنند که تو قبلا در ميان آنها بودى و مکتب نرفتى و پيش از قرآن کتابى نخواندى و بدست خود چيزى ننوشتى و اگر غير از اين بود براى کسانيکه طبعا مايل باشکال تراشى و ابطال حقايقند موجب شک و شبهه در نبوت تو ميشد و ممکن بود که بگويند از تحصيل علم به اين مقام رسيده ولى حال که مى‌بينند از مانند تو شخص بى‌سابقه‌اى چنين کتابى را مشتمل بر آيات واضحة الدّلالات در ضمائر ارباب
جلد 4 صفحه 235
علم و دانش که عرب و عجم از اتيان بمثلش عاجز شدند انکار نميکنند آنرا مگر کسانيکه رسما در مقام لجاج و عنادند و بر خود و خلق ستمکار مى‌باشند و در باب مجادله با اهل کتاب از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله روايت شده که بآنها بگوئيد ما ايمان آورديم بخدا و کتابها و پيغمبران او و اگر باطلى گفتند تصديق نکنيد آنها را و اگر حقى گفتند تکذيبشان نکنيد و قمى ره فرموده مراد از الّذين آتينا هم الکتاب آل محمدند صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و مراد از هؤلاء اهل ايمان از اهل قبله و مراد از کافرون کسانى هستند که منکر ولايت امير المؤمنين و ائمّه عليهم السلام شدند و از امام رضا عليه السّلام نقل شده در ضمن حديثى که از ادلّه نبوت پيغمبر خاتم صلى اللّه عليه و اله آنستکه آن حضرت يتيم و فقير و اجير بود کتابى نخوانده بود و نزد معلّمى نرفته بود پس قرآنى آورد که در آن قصص انبياء و سرگذشت ايشان بود بى‌کم و زياد و اخبار سابقين و لاحقين تا روز قيامت و در اخبار متواتره از ائمه اطهار صدور الّذين اوتوا العلم بضمائر منيره آن ذوات مقدسه تفسير و اشاره و تعيين شده است و بعضى الّذين آتيناهم الکتاب را بيهود و نصارى تفسير نموده و قائل بحذف مضاف که علم باشد شده‌اند و مؤمنين بآن را بمانند عبد اللّه سلام و غير او از اهل کتاب که مسلمان شدند معرّفى نموده‌اند و هؤلاء را اشاره بکفار مکه و مشرکين قريش دانسته‌اند و اللّه و اوليائه اعلم.