تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آياتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآياتُ عِنْدَ اللَّهِ وَ إِنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (50) أَ وَ لَمْ يَکْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا عَلَيْکَ الْکِتابَ يُتْلى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذلِکَ لَرَحْمَةً وَ ذِکْرى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (51) قُلْ کَفى بِاللَّهِ بَيْنِي وَ بَيْنَکُمْ شَهِيداً يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْباطِلِ وَ کَفَرُوا بِاللَّهِ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ (52) وَ يَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذابِ وَ لَوْ لا أَجَلٌ مُسَمًّى لَجاءَهُمُ الْعَذابُ وَ لَيَأْتِيَنَّهُمْ بَغْتَةً وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ (53) يَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذابِ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْکافِرِينَ (54)
يَوْمَ يَغْشاهُمُ الْعَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَ يَقُولُ ذُوقُوا ما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (55)
ترجمه
و گفتند چرا فرستاده نميشود بر او نشانه‌هائى از پروردگارش بگو جز اين نيست که نشانه‌ها نزد خدا است و نيستم من مگر بيم دهنده‌اى آشکار
آيا کافى نباشد آنانرا اينکه فرستاديم بر تو کتابرا که خوانده ميشود
جلد 4 صفحه 236
بر آنها همانا در اين هر آينه رحمت و نصيحتى است از براى گروهى که ميگروند
بگو کافى است خدا ميان من و ميان شما که گواه باشد ميداند آنچه در آسمانها و زمين است و آنانکه ايمان آوردند بباطل و کافر شدند بخدا آنگروه آنان زيانکارانند
و بشتاب ميخواهند از تو عذاب را و اگر نبود وقتى نامبرده شده هر آينه آمده بود آنها را عذاب و هر آينه خواهد آمد البته آنها را ناگهان و آنها نميدانند
بشتاب ميخواهند از تو عذاب را و همانا دوزخ هر آينه احاطه دارد بکسانيکه کافر شدند
روز که فراگيرد آنها را عذاب از بالاى سرشان و از زير پاهاشان و گويد بچشيد آنچه را بوديد که ميکرديد.
تفسير
يکى از توقعات بيجاى کفار مکه از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله آن بود که هر روز تقاضاى معجزه‌اى مينمودند بدلخواه خودشان از قبيل احياء موتى و اژدها شدن عصا و طلا گشتن کوه صفا غافل از آنکه امور عالم بر طبق نظام اتمّ و احسن منظّم و مرتّب شده و بدون حاجت قوى نبايد بر خلاف آن تقديرى شود لذا اولا خداوند متعال به پيغمبر اکرم دستور فرموده که در جواب کسانيکه براى تشکيک در عقائد مسلمانان و اضلال مردم ضعيف الايمان بر سبيل اعتراض ميگويند چرا معجزات يا معجزه‌اى مانند معجزات انبياء سابق بر اين پيغمبر از طرف خدا نازل نميگردد تا ما معتقد بصدق او شويم بفرمايد امر از اين قرار است که اختيار نزول معجزات با خداوند است هر وقت و براى هر کس صلاح باشد هر چه بخواهد ظاهر خواهد فرمود من فقط موظّفم که احکامى را از طرف خداوند بشما ابلاغ نمايم و در صورت مخالفت از عذاب او بترسانم با آنکه انبياء سابق کتابيکه بخودى خود معجزه باشد نداشتند و خداوند نازل فرموده بر من کتابيکه معجزه باقيه است تا روز قيامت و بعدا فرموده آيا کفايت نميکند آنها را چنين کتابى در اثبات صدق تو با آنکه پيوسته بر آنها قرائت ميشود و موجب دوام نعمت و رحمت و تذکر و پند و نصيحت است براى کسانيکه بآن ايمان مى‌آورند و بمفادش عمل مينمايند نه کسانيکه از آن اعراض و بتقليد اجانب اقبال ميکنند از پيغمبر صلى اللّه عليه و اله روايت شده که بعضى از مسلمانان مکتوباتى از مقالات يهود را نزد آنحضرت آوردند و او فرمود کافى است براى گمراهى قومى آنکه از آورده پيغمبر خودشان اعراض
جلد 4 صفحه 237
و بآورده غير اقبال نمايند و باز دستور داده که بفرمايد کافى است خدا که شاهد باشد ميان من و شما که آنچه آورده‌ام از جانب او است و ميداند آنچه در آسمانها و زمين است و حال من و حال شما را از معجزاتيکه آوردم و حمل بر سحر و شعبده و چشم بندى نموديد و آنکسانيکه معتقد شدند باين امور باطله در آيات الهى و منکر توحيد خدا شدند و عبادت نمودند بتها و شياطين را آنها زيان کارانند در دنيا و آخرت براى از دست دادن عزّت و رسيدن بذلّت و فروختن بهشت و خريدن جهنم و مبادله نمودن ايمان بکفر و نيز فرموده که بعضى از اين قوم لجوج عنود بعد از اخبار نمودن تو آنها را بخسران در دنيا و انذار نمودن تو آنانرا بعذاب آخرت تعجيل مينمايند در وعده عذاب و ميگويند ببار بر ما سنگ از آسمان غافل از آنکه امور الهى بر طبق حکمت و مصلحت باقتضاء وقت و مقام مقدّر شده و اگر اين ملاحظه نبود البته عذاب بر آنها نازل ميشد ولى آسوده خاطر نباشند که در آتيه نزديکى ناگهان عذاب الهى بر آنها نازل خواهد شد بطوريکه از انتظار و ترقّب آنها خارج باشد و ندانند وقت و کيفيّت آنرا چنانچه در وقعه بدر مشهودشان شد و در وقت مرگ ديدند و در قيامت خواهند ديد و عجب در آنستکه الآن موجبات جهنم بر آنها احاطه دارد و بعدا خودش و باز از تو بعجله عذاب را طلب مينمايند چون روز قيامت عذاب از زير پا و بالاى سر و ساير جوانب و اطراف بر اهل جهنم احاطه دارد و خدا و ملائکه ميگويند بچشيد جزاى اعمال و کردار زشت خودتان را و نقول بصيغه متکلّم مع الغير نيز قرائت شده است و در آيه اولى بجاى آيات اولى آيه بصيغه مفرد نيز قرائت نموده‌اند.