تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ فَمَنْ کانَ مِنْکُمْ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْکِينٍ فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (184)
أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ: روزه واجب شد روزى چند شمرده شده، يعنى موقت به عدد معلوم. مراد روزه ماه مبارک رمضان است که سى روز يا بيست و نه روز باشد.
فَمَنْ کانَ مِنْکُمْ مَرِيضاً: پس هر که باشد از شما که مکلفيد، مريض که نتواند يا به سبب روزه مرضش زياد شود در کيفيت و کميّت، أَوْ عَلى سَفَرٍ: يا بر سفرى باشد که در آن قصر بايد کرد، فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ: پس بر او باشد به شماره روزهائى که در مرض يا سفر افطار کرده از روزهاى ديگر که بايد قضا کند. وَ عَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ: و بر آنانکه طاقت دارند روزه را لکن عارض شده آنها را آنچه را در عرف مرض نگويند و عاجز از روزه هستند، فِدْيَةٌ طَعامُ مِسْکِينٍ: فديه دادن است اطعام فقير بى‌چيز هر روزى يک مدّ طعام، و اين اشخاص مانند زن حامله و زن بچه شيرده و پيرمرد و پيرزن که در کتب فقه با شرايط عنوان شده. فَمَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً: پس هر که زياد کند به تبرّع خود خير را و زياده از مقدار فديه يا بيشتر از يک فقير اطعام کند يا جمع کند ميان اطعام و صيام، فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ:
پس آن تبرع بهتر است براى او به سبب زيادتى اجر و ثواب. وَ أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَکُمْ: و روزه داشتن خير است براى شما، إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ: اگر هستيد که بدانيد فضيلت روزه را و خواصى را که خداوند حکيم در آن مقرر
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 335
فرموده، هر آينه روزه را اختيار مى‌کنيد.
تبصره: روزه با معرفت از اقوى مکملات نفس ناطقه و موجب ارتقاء است از حضيض حظوظ نفس بهيميه به اوج تشبّه به ملائکه روحانيه، بلکه تشبّه به صفات الهى است؛ و لذا فرمود حضرت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تخلّفوا باخلاق اللّه و احاديث بسيار در فضيلت روزه وارد شده.
1- فرمود حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هر که روزه بدارد روزى را تبرعا، داخل فرمايد خدا او را در بهشت. «1» 2- فرمود: موکل فرمايد خدا ملائکه را به دعاى روزه‌داران. «2» 3- فرمود: دعاى روزه‌دار در وقت افطار مستجاب است. «3» 4- فرمود: بدرستى که در بهشت درى است بنام ريان، داخل نشوند از آن در مگر روزه‌داران. وقتى آخر آنها داخل شود بسته شود آن در. «4» 5- فرمود: خواب روزه‌دار عبادت، و نفس زدن او تسبيح است. «5» 6- فرمود حضرت صادق عليه السّلام: هر که روزه دارد در گرما، پس برسد او را تشنگى، موکل فرمايد خدا به او هزار ملک را مسح کنند روى او را و بشارت دهند او را تا افطار کند، خداوند عز و جل فرمايد: چقدر طيب است بو و روحانيت تو، اى ملائکه من شاهد باشيد که او را آمرزيدم. «6» تنبيه؛ بزرگان فرموده‌اند روزه سه درجه است:
1- روزه عموم، پس آن نگهداشتن شکم و فرج است از مفطرات معهوده.
2- روزه خصوص، و آن نگهدارى چشم و گوش و زبان و دست و پا و ساير جوارح است از گناهان، چنانکه حضرت صادق عليه السّلام فرمايد:
«1» جامع احاديث الشيعه، جلد 9، صفحه 379، حديث اوّل و دوّم.
«2» جامع احاديث الشيعه، جلد 9، صفحه 101، حديث 32.
«3» مدرک پيشين، صفحه 264، حديث 13 و 14 و 15.
«4» جامع احاديث الشيعه، جلد 9، باب اول، صفحه 96، حديث 16.
«5» همان مدرک، صفحه 100، حديث 29.
«6» جامع احاديث الشيعه، جلد 9، صفحه 382، حديث 19.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 336
اذا صمت فليصم سمعک و بصرک و فرجک و لسانک (الخ) 3- روزه اخص الخالص، و آن نگهدارى قلب است از تمام ما سوى اللّه و احتراز دل از افکار دنيويه و شواغل دنيه که از توجه به حق بازدارد.