تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَ مَنْ کانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِکُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِکُمُ الْعُسْرَ وَ لِتُکْمِلُوا الْعِدَّةَ وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ (185)
شَهْرُ رَمَضانَ: آن روزه واجبه ماه رمضان است، الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ: آن ماهى که نازل شده در آن قرآن.
در کتاب کافى- حفص بن غياث روايت نموده که از حضرت صادق عليه السّلام سؤال نمودم از اين آيه شريفه که ماه رمضان نازل شده در آن قرآن و حال آنکه در مدت بيست سال نازل گرديده؟ فرمود: نازل شد قرآن تماما يک مرتبه در ماه رمضان به بيت المعمور، پس از آن نزول يافته در مدت بيست سال، و فرمود پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: نازل شد صحف حضرت ابراهيم عليه السّلام در اول ماه رمضان، و تورات در ششم آن، و انجيل در سيزدهم، و زبور در هيجدهم، و قرآن در بيست و سوم ماه رمضان نازل شد «1».
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 182، حديث دوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 337
تنبيه: ذکر نکردن سه سال اضافه، يا به جهت ظهور آن و يا به سبب نزول آن در بيست سال بوده.
بعد از آن در وصف قرآن فرمايد: هُدىً لِلنَّاسِ: در حالى که قرآن راه نماينده و هدايت کننده است مردمان را به اعجاز و دعوت خود از ضلالت و کفر به هدايت و ايمان. وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقانِ: دلالتهاى روشن است از حلال و حرام که هدايت تامه مى‌باشد و از حدود و احکام و ساير شرايع الاسلام که جدا کننده است ميان حق و باطل. از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که قرآن جمله کتاب و فرقان محکم واجب العمل است «1». فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ: پس هر که حاضر باشد از شما مکلفان، يعنى مقيم در بلد بود در ماه رمضان، پس بايد که روزه بدارد آن ماه را.
تنبيه: فضيلت ماه رمضان- امالى صدوق از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: بدرستى که ماه رمضان ماه عظيمى است، مظاعف شود در آن حسنات، و محو شود در آن سيئات، و بلند گردد درجات هر که صدقه دهد در اين ماه، بيامرزد خدا او را، و هر که غيظ خود را فرو نشاند بيامرزد خدا او را، هر که صله رحم نمايد در آن بيامرزد خدا او را. پس فرمود: بدرستى که اين ماه شما نيست مثل ماههاى ديگر، به جهت آنکه وقتى رو آورد، اقبال نمايد به تمام برکت و تمام رحمت؛ وقتى برود از شما، برود با آمرزش گناهان؛ اين ماه حسنات در آن مضاعف، و اعمال خير در آن مقبول است، هر که در اين ماه دو رکعت نماز مستحب بجا آورد، خدا بيامرزد او را. پس فرمود: شقى حقيقى آن کس باشد که بيرون رود از اين ماه و گناهانش آمرزيده نشود، پس در اين هنگام خاسر شوند زمانى که فايز گردند محسنون به جايزه‌هاى پروردگار کريم «2».
وَ مَنْ کانَ مَرِيضاً: و هر که مريض باشد يا بر وجهى که روزه موجب
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 183، حديث 11.
«2» جامع احاديث الشيعه، جلد 9، صفحه 8، حديث 12 (منقول از امالى صدوق)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 338
ترس زيادتى مرض شود، أَوْ عَلى سَفَرٍ: يا در سفر باشد با شرايط هشتگانه مسافر، فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ: پس بر او است قضاى آن روزها که در مرض و سفر افطار کرده در ايام ديگر که بايد بجا آورد. يُرِيدُ اللَّهُ بِکُمُ الْيُسْرَ:
مى‌خواهد خدا به شما آسانى را، يعنى حکمت و مصلحت او مقتضى آنست که در مرض و سفر به روزه تکليف نفرمايد. وَ لا يُرِيدُ بِکُمُ الْعُسْرَ: و نمى‌خواهد به شما سختى و مشقت را، وَ لِتُکْمِلُوا الْعِدَّةَ: و براى اينکه تمام کنيد عدد ايام سفر و مرض را و قضا کنيد به مانند آن در وقت ديگر، يا به جهت تکميل عدد ايام ماه رمضان. وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلى ما هَداکُمْ: و تا به بزرگى ياد کنيد خدا را، يا تکبير گوئيد در شب و روز عيد بر اينکه هدايت فرمود شما را به روزه ماه رمضان و درک رحمت بى‌پايان. وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ: و براى اينکه شما شکر کنيد نعمت‌هاى الهى را که از جمله آن تشرف به ماه رمضان و نزول قرآن مجيد است.