تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِي واسِعَةٌ فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ (56)
شأن نزول: مفسرين نقل نموده‌اند جمعى از مؤمنان در مکه اقامت نموده از جهت کمى زاد و استعداد، و يا به سبب محبت اوطان و صحبت اخوان، هجرت
«1» سوره زمر، آيه 16.
«2» سوره اعراف، آيه 41.
جلد 10 - صفحه 254
نمى‌کردند و ترسان و لرزان از مشرکان، پرستش خدا مى‌کردند؛ آيه شريفه نازل شد که:
يا عِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا: اى بندگان من آنانکه گرويده‌ايد و تصديق نموده‌ايد يگانگى من و رسالت رسول مرا، از مشرکان کناره بگيريد و صحبت مؤمنان را طلبيد، و اگر در بلدى به آشکارا نتوانيد پرستش و ستايش کنيد مرا، إِنَّ أَرْضِي واسِعَةٌ: بدرستى که زمين من گشاده است، هجرت کنيد از آن موضع خوف به منزل امن. فَإِيَّايَ فَاعْبُدُونِ: پس مرا پرستش کنيد بر وجه اخلاص.
تنبيه: آيه شريفه آگاهى است به آنکه چنانچه در بلدى متعسر شديد از انجام وظايف دينى، بر شخص متدين لازم است هجرت، و بستگى به آن زمين و علاقه داشتن در آن نبايد مانع شود، زيرا نهى وارد شده از توقف.
در مجمع از حضرت صادق عليه السّلام فرمود: اذا عصى اللّه فى ارض انت بها فاخرج منها الى غيرها: هرگاه در زمينى که تو هستى معصيت خدا کنند، پس بيرون برو از آن زمين بسوى غير آن «1».
على بن ابراهيم قمى از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده که فرمود:
اطاعت نکنيد پادشاهان کافر فاسق را، پس اگر بترسيد که شما را از دين باز دارند، پس زمين خدا وسيع است و خدا در باره طايفه‌اى از اهل جهنم فرمايد که وقتى ملائکه از آنها سؤال کنند گويند، ما مستضعفين بوديم در زمين. جواب گويند: آيا زمين خدا وسعت نداشت که مهاجرت کنيد «2».
در جوامع- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مروى است که فرمود: من فرّ بدينه من ارض الى ارض و ان کان شبرا من الارض استوجب الجنّة: هر که فرار کند به جهت حفظ دين خود از زمينى به زمينى اگرچه مقدار وجبى باشد، مستوجب شود بهشت را «3».
«1» مجمع البيان، ج 4، ص 291.
«2» تفسير قمى، ج 2، ص 151.
«3» جوامع الجامع طبرسى، ص 355.
جلد 10 - صفحه 255