اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ صَبَرُوا وَ عَلي رَبِّهِم يَتَوَکَّلُون‌َ (59)
مؤمنين کساني هستند که داراي صفت صبر هستند و بر پروردگار خود توکل ميکنند.
دو صفت از صفات بارزه مؤمنين که اعمال صالحه دارند و در غرفه‌هاي بهشت جايگير هستند بيان فرمود يکي صفت صبر که در قرآن ميفرمايد إِنَّما يُوَفَّي الصّابِرُون‌َ أَجرَهُم بِغَيرِ
جلد 14 - صفحه 345
حِساب‌ٍ (زمر آيه 10) و از براي صبر سه درجه گفتند:
«1» صبر در بليات و مشاق دنيوي که گفتند سيصد درجه مثوبت دارد
«الصبر مفتاح الفرج»
صبر تلخ آمد و ليکن عاقبت || ميوه شيرين دهد پر منفعت
«2» صبر بر مشاق عبادت هم در تحصيل علم باحکام دين و هم در عمل بآنها که داراي ششصد درجه است.
تا نگريد ابر کي خندد چمن || تا نگريد طفل کي نوشد لبن
«3» صبر بر ترک هواهاي نفساني و شهوات شيطاني و معاصي ظلماني، که فرمود إِن‌َّ النَّفس‌َ لَأَمّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلّا ما رَحِم‌َ رَبِّي (يوسف آيه 53) که داراي نهصد درجه است که گفتند انسان سه دشمن بزرگ دارد دنيا نفس شيطان. دنيا زخارف خود را نشان ميدهد مال و جاه و رياست و عنوان و غير اينها، نفس تمايل پيدا ميکند، شيطان را نشان ميدهد اما دنيا و شيطان دشمن خارجي هستند ولي نفس دشمن داخليست اگر سرکوب شد و جلوگيري شد دنيا در نظر او از گوشت گنديده در دهان سگ پست‌تر است و شيطان از مار گزنده و زهر کشنده بدتر است و مثل شيطان شياطين انسي دعات باطله و اهل فسق و معاصي که گفتند:
تا تواني ميگريز از يار بد || يار بد بدتر بود از مار بد
مار بد تنها همي بر جان زند || يار بد بر جان و بر ايمان زند.
و ديگر صفت توکل که بداند تا مشيت الهي تعلق نگيرد يک برگ از درخت ساقط نمي شود و بداند که تمام کارهاي الهي از روي حکمت است.
تو کار خود بخدا واگذار و خوشدل باش || که رحم اگر نکند مدعي خدا بکند
وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَهُوَ حَسبُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ بالِغ‌ُ أَمرِه‌ِ (طلاق آيه 3).