تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ کانُوا يَعْلَمُونَ (64)
چون اشتغال به دنيا منافى استعداد است براى عقبى، از اين جهت اشاره به تحقير و تصغير دنيا فرمايد تا بندگان هشيار شوند و علقه به آن پيدا نکنند:
وَ ما هذِهِ الْحَياةُ الدُّنْيا: و نيست اين زندگانى دنيا، إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ: مگر امر باطل و بازى به چيزى بى‌حاصل. و گويند «لهو» عملى است که جوانان از سر شهوت کنند. و «لعب» بازى کودکان است، يعنى دنيا به سرعت انقضا و زوال، به لهو جوانان و لعب کودکان مى‌ماند که يکجا جمع شوند و ساعتى بدان مسرور و مبتهج گردند، و در اندک زمانى ملول و متفرق گردند.
وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ: و بدرستى که سراى ديگر، لَهِيَ الْحَيَوانُ: هر آينه او است زندگانى حقيقى ابدى به جهت آنکه زوال و فنائى ندارد به خلاف زندگانى دنيا که در معرض فنا و زوال باشد. يا آنکه آخرت محض حيات است به سبب خلود و دوام و استمرار. لَوْ کانُوا يَعْلَمُونَ: اگر باشند مردمان که بدانند، هر آينه اختيار نکنند سراى فانى را بر حيات باقى.
نکته: «حيوان» مصدر حى است که ذو حياة مسمى شده است به آن، و اصل آن «حييان» است که قلب ياء ثانيه به واو شده و اين ابلغ است از حياة به جهت آنچه در بناى فعلان است از حرکت و اضطراب که لازم حياة است مانند نزوان و غليان. و حياة به معنى حرکت است همچنانکه موت به معنى سکون است پس بناى فعلان از آن مقتضى مبالغه باشد و لهذا حق تعالى آن را بر حياة مقدم داشته.
جلد 10 - صفحه 262
تبصره: آيه شريفه آگاهى است به آنکه اين زندگانى دنيا به منزله بازيچه‌اى باشد که اطفال خردسال بى‌تميز مشغول به آن شده و بهجت و سرورى دارند، غافل از آنکه دوام و ثباتى ندارد؛ همچنين دنيا هم لعبى است بچه‌گانه، که عقول قاصره به آن مبتهج و مسرور شده و حال آنکه اشخاص عاقل دانا را شايسته نباشد که دلبستگى به آن يابند، زيرا لذات آن مشوب به آلام، و به اندک زمانى زوال يابد، و لذا حق تعالى آخرت را حيات ناميده به جهت آنکه نعيم بهشتى خالد و دائم و باقى است به بقاى الهى به خلاف دنيا، زيرا زندگانى در آن منقطع، و به علاوه مشوب به همّ و غم و مرض و خوف و ضعف و غير آن باشد.