اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَإِذا رَکِبُوا فِي الفُلک‌ِ دَعَوُا اللّه‌َ مُخلِصِين‌َ لَه‌ُ الدِّين‌َ فَلَمّا نَجّاهُم إِلَي البَرِّ إِذا هُم يُشرِکُون‌َ (65)
پس زماني که بر کشتي سوار شدند خدا را ميخوانند از روي خلوص که توجه بغير او ندارند که معناي دين خالص است پس چون نجات داديم آنها را بروي خشکي و بساحل رسيدند باز هم بهمان شرک اولي برميگردند.
انسان بر حسب فطرت ذاتي بر توحيد و دين حق است عوارض و شبهات و عوامل خارجيه و داخليه او را رو بباطل ميکشد چنانچه فرمود
«کل مولود يولد علي الفطره و انما ابواه يهودانه و ينصرانه»
و در موقع اضطرار که دستش از همه اسباب کوتاه شد توجه ذاتيش و فطرت اصليه او را بسوي خدا و توحيد ميکشد چنانچه دارد يکي از دهريها که اصلا منکر وجود خداوند بود
جلد 14 - صفحه 352
خدمت حضرت صادق (ع) رسيد و گفت: «ما الدليل علي وجود ربک» حضرت فرمود
«هل رکبت سفينة»
گفت بلي حضرت فرمود آيا کشتي تو متلاطم شده گفت بلي حضرت فرمود آيا قلبت در آن حال متوجه شد که کسي هست قدرت داشته باشد تو را نجات دهد عرض کرد بلي فرمود همان خدا و پروردگار من است. خداوند حال مشرکين را بيان ميفرمايد و مثل آنها کساني که تمام توجه بمال و دولت و سلطنت و رياست و جاه و منصب و عده و عده خود دارند.
فَإِذا رَکِبُوا فِي الفُلک‌ِ و کشتي متلاطم شد و چهار موجه که دست از همه جا کوتاه شد و مثل آن هر مضطري در حال اضطرار.
دَعَوُا اللّه‌َ مُخلِصِين‌َ لَه‌ُ الدِّين‌َ لکن چون رفع اضطرار آنها شد برميگردند بهمان حال قبل.
فَلَمّا نَجّاهُم إِلَي البَرِّ و از آن حال اضطرار بيرون آمدند.
إِذا هُم يُشرِکُون‌َ بهمان شرک و کفر و اسباب ظاهريه متوجه ميشوند چنانچه ميفرمايد وَ إِذا مَس‌َّ الإِنسان‌َ الضُّرُّ دَعانا لِجَنبِه‌ِ أَو قاعِداً أَو قائِماً فَلَمّا کَشَفنا عَنه‌ُ ضُرَّه‌ُ مَرَّ کَأَن لَم يَدعُنا إِلي ضُرٍّ مَسَّه‌ُ (يونس آيه 12).