اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا سَأَلَک‌َ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيب‌ٌ أُجِيب‌ُ دَعوَةَ الدّاع‌ِ إِذا دَعان‌ِ فَليَستَجِيبُوا لِي وَ ليُؤمِنُوا بِي لَعَلَّهُم يَرشُدُون‌َ (186)
(و هر گاه بندگان من از من ترا سؤال کنند پس من نزديکم، دعاي دعا کننده را اجابت ميکنم هر وقت مرا بخواند، پس بايد از من طلب اجابت کنند و بمن ايمان آورند تا اينکه رشد يابند) وَ إِذا سَأَلَک‌َ عِبادِي عَنِّي معني دعا و آيات وارده در باب دعا و اخبار ماثوره در اينکه مورد را در ذيل تفسير آيه شريفه وَ يُقِيمُون‌َ الصَّلاةَ متذکر شديم«1» و در اينجا بعض نکات تفسيري اينکه آيه را متعرض ميشويم اضافه عباد بياء متکلم يک نوع عنايت از جانب مولي نسبت ببنده است، اشاره به اينکه بنده مملوک مولي است و غير از در خانه مولي جايي ندارد و نبايد برود چنانچه در حديث از امير المؤمنين روايت شده که در مناجاتش عرض ميکند «
کفاني فخرا ان اکون لک عبدا و کفاني عزّا ان تکون لي ربّا
» فَإِنِّي قَرِيب‌ٌ مراد از قرب خدا ببندگان قرب مکاني نيست زيرا اينگونه نزديکي از خصوصيات جسم است خداوند منزه از مکان و جسمانيت است بلکه مراد قرب احاطي است باحاطه قيوميت و معني استواء بر عرش در آيه الرَّحمن‌ُ عَلَي العَرش‌ِ استَوي«2» همين احاطه است و همچنين است آيه وَسِع‌َ کُرسِيُّه‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ«3» بناء بر يک تفسير و علت اينکه نفرمود بگو اي پيغمبر ببندگانم که خدا نزديک است براي اينست که منتهاي نزديکي را برساند و حتي واسطه در ميان نياورد چنانچه ميفرمايد
1- مجلد اول ص 185- 188
2- سوره طه 5
3- سوره بقره آية الکرسي
جلد 2 - صفحه 338
نَحن‌ُ أَقرَب‌ُ إِلَيه‌ِ مِن حَبل‌ِ الوَرِيدِ«1» أُجِيب‌ُ دَعوَةَ الدّاع‌ِ إِذا دَعان‌ِ کلمه الداعي چون مقيد نيست بخصوص با قرينه مقاميه افاده عموم ميکند يعني هر که خدا را بخواند خدا او را اجابت ميکند، منتهي الامر بايد بحقيقت دعا و مسئلت متحقق شود و ذلت و فقر خود، و علم و قدرت حق را بر اجابت دعاي خود بشناسد از همه مأيوس و تنها اميدش بخدا باشد و ضمنا بداند که بسا مصلحت در انجام مقصد داعي در دنيا نيست خداوند اجابت آن را بآخرت محول مينمايد و بالجمله اگر دعا متحقق شود اجابت بدنبال آنست زيرا وعده الهي تخلف ندارد مگر اينکه شرّي را براي خود يا ديگران از خدا بخواهد که اجابتش عقلا قبيح است.
فَليَستَجِيبُوا لِي فاء براي تفريع است يعني اکنون که دانستيد من دعوت داعي را اجابت ميکنم پس از من طلب اجابت کنيد و اينکه امر از جانب خدا دليل بارز ديگري است بر اينکه خداوند اجابت ميکند زيرا قبيح است که مولي بغلامش بفرمايد که هر چه ميخواهي از من بخواه و او بخواهد و مولي اجابت نکند مگر اينکه مراعات شرايط سؤال از مولي را ننمايد و مطابق دستور او رفتار نکند.
وَ ليُؤمِنُوا بِي يعني ايمان بياوريد و اعتقاد و اطمينان داشته باشيد که من قادرم بر اعطاء آنچه سؤال مي‌کنيد چنانچه اينکه مضمون را در مجمع و عياشي از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده.
لَعَلَّهُم يَرشُدُون‌َ تا اينکه بطرف او راه يابيد و در خانه غير او نرويد.
1- سوره ق آيه 15
339