تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُکُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ابْتِغاؤُکُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ «23»
6- وَ مِنْ آياتِهِ: و از علامات قدرت کامله الهى، مَنامُکُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ:
خواب کردن شماست به شب و روز جهت استراحت قواى نفسانيه و قواى حيوانيه و طبيعيه.
7- وَ ابْتِغاؤُکُمْ مِنْ فَضْلِهِ: و طلب نمودن شما روزى را از بخشايش او، اکثر مفسران گفته‌اند که مراد خواب به شب و طلب به روز است از فضل او.
بنابراين آيه شريفه از باب لفّ و نشر مرتب است، پس حق تعالى ضم فرموده ميان زمانين و فعلين به عاطفين، به جهت اشعار به آنکه هر يک از زمانين اگرچه مختص به هر يک از فعلين است، اما صلاحيت ديگرى نيز دارد در موقع حاجت.
نزد بعضى مراد خواب شماست در شب و روز که از اعراض مفارقه انفسيه و از آيات باهره الهيه است که به عروض آن بدن انسانى که از کار بازمانده مانند مرده شود، روح حيوانى که بخار غريضيه متصاعد از خون باشد باقى، و لذا دستگاه داخلى بدن جريان دارد لکن روح انسانى خارج از بدن به ابقاء علقه به آن بدين واسطه حواس خمسه ظاهره تعطيل گردد و به محض بيدار شدن بدون فاصله دو مرتبه به حالت اوليه عودت نمايد و آسايش بدنى بفضل الهى حاصل آيد، زيرا خواب يکى از سته ضروريه قوام بدنى است که به فقدان نظام عالم انسانى مختل گردد. و ايضا خواب، برزخ بين الموت و الحيات است و برهان واضحى باشد بر حقيقت عالم برزخ و قيامت؛ و لذا فرمود حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله:
يا بنى عبد المطّلب: انّ الرّائد لا يکذب اهله و الّذى بعثنى بالحقّ لتموتنّ کما تنامون و لتبعثنّ کما تستيقظون و ما بعد الموت دار الّا الجنّة و النّار.
جلد 10 - صفحه 286
اى اولاد عبد المطلب، بدرستى که ديده‌بان دروغ نگويد اهل خود را، قسم به آن خدائى که مرا به حق مبعوث ساخته هر آينه البته البته مى‌ميريد چنانچه مى‌خوابيد، و هر آينه البته البته مبعوث شويد چنانکه بيدار مى‌شويد، و نيست بعد مرگ خانه‌اى مگر بهشت و جهنم «1».
إِنَّ فِي ذلِکَ: بدرستى که در خواب و معيشت روز، لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ: هر آينه دلالتها و عبرتهاست براى گروهى که بشنوند به گوش هوش، و سماع تفهم، و استبصار، زيرا حکمت در آن ظاهر و هويدا خواهد بود.