تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ وَ أَلْوانِکُمْ إِنَّ فِي ذلِکَ لَآياتٍ لِلْعالِمِينَ «22»
3- وَ مِنْ آياتِهِ: و از دلالتهاى قدرت پروردگار، خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: آفريدن آسمانها و زمين‌ها و آنچه در آنهاست از عجائب خلق و بدايع صنع او مانند آنچه در آسمانها از ستارگان و ماه و آفتاب و سير آن در مدار معينه بر غايت اتساق و نظم که هيچگونه تخلف ننمايند، و آنچه در زمين است از انواع جماد و نبات و حيوان و انسان به اصناف مختلفه، بر وجه اتقان و احکام، که عقول در تنظيم آن حيران است.
4- وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِکُمْ: و ديگر از آيات قدرت الهى اختلاف زبانهاى شماست در لغات، چه هر صنفى را لغتى تعليم فرموده يا الهام نموده وضع آن را از عربى و فارسى و ترکى و غير آن. در لباب آورده که اصول تمام زبانها هفتاد و دو باشد از آن جمله: نوزده در اولاد سام بن نوح، و هفده در اولاد حام، و سى و شش در اولاد يافث «1». از اين عجيبتر آنکه اهل يک لسان هم در تکلم ممتاز باشند به طورى که اگر عده‌اى از آنها در پشت حائلى يک يک صحبت دارند، شنونده دريابد که صداى اولى غير دومى، و دومى غير سومى تا آخر، و حال
«1» تفسير منهج الصادقين (چاپ اسلاميه 1346 ش)، ج 7، ص 196.
جلد 10 - صفحه 284
آنکه کلام تمام آنها مرکّب از حروفى است مشترک ميان آنها؛ و اين نيست مگر قدرت تامه خالق يکتا که هيچ دو منطق در کيفيت مساوى يکديگر نيستند.
5- وَ أَلْوانِکُمْ: و ديگر اختلاف رنگهاى شما در سفيدى و سرخى و سياهى و زردى، يا در هيئت و شکل آن بر وجهى که به سبب آن تمايز و تعارف در ميان آنها واقع شده که هيچ چيز از آدمى مشابه آدمى ديگر نيست و ملتبس بهم نشوند، حتى توامين که با وجود توافق مواد و اسباب و امور ملاقيه در تخليق ايشان البته در بعضى چيزها مخالفند؛ و اين نيست مگر به جهت تراکيب بديعه و لطايف عجيبه دالّه بر کمال قدرت و حکمت الهى. و اگر اين نوع اختلاف نمى‌بود، هر آينه به سبب تشاکل، اختلال در نظام نوع بشر و تنظيم امور عالم واقع مى‌گرديد.
إِنَّ فِي ذلِکَ: بدرستى که در اختلاف زبان و رنگ آدميان با وجود آن که از يک پدر و مادر باشند، لَآياتٍ لِلْعالِمِينَ: هر آينه نشانه‌هاى قدرت ماست مر همه عالميان را، يعنى بر هيچ عاقلى پوشيده نيست و همه مى‌دانند که در اين اختلاف، حکمتها و مصلحتهاى بسيار خداوند عالميان منظور داشته. در قرائت حفص به کسر «ل» باشد، يعنى آيات بر اهل علم و دانش است که در آن نظر کنند و به تأمل دريابند.
تذکره: از آنجائى که دنياى فانى بناى آن بر جمع و افتراق است و هر زمانى نداى رحيل به انحاء مختلفه گوشزد باشد، بنابراين عطف توجه برادران دينى و طلب غفران از اخوان ايمانى تذکر داده شود، فوت مرحوم والد گرام احقر «آقاى سيد احمد، معروف به آقا سيد حاج آقا» خزانه‌دار آستانه مقدسه حضرت عبد العظيم عليه السّلام پس از مدت شصت سال خدمت، مبتلا به مرض سرطان و هفت ماه به طول انجاميد تا عاقبت در عصر روز شنبه هيجدهم ماه مبارک رمضان سال 1369 در سن هشتاد سالگى دنيا را وداع و خانواده بلکه اهل بلد را به فوت خود متأثر نمودند؛ انا للّه و انا اليه راجعون. اميد است خوانندگان و شنوندگان محترم بذل مرحمت فرموده روح والدين احقر را به دعا و طلب مغفرت شاد نمايند. (إِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ)*.
جلد 10 - صفحه 285