«تدلوا» به معناى سرازير کردن دَلو در چاه است که در اين آيه، رشوه به قاضى به آن تشبيه شده است. رشوه در حکم، پرداخت کالا يا پولى به قاضى جهت تغيير نظر او مى‌باشد.
مراد از «أَمْوالِ النَّاسِ» هم اموال عمومى است وهم اموال خصوصى. علاوه بر آنکه رشوه براى گرفتن حقوق غيرمالىِ مردم نيز ممنوع است.
«1». اين سوره که با جمله‌ى «هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» آغاز گرديده است، در آيات مختلف تقوا را به عنوان هدف دستورات الهى مطرح مى‌کند.
جلد 1 - صفحه 295
رشوه
رشوه، يکى از گناهان بزرگى است که مفاسد اجتماعى متعدّدى را به دنبال دارد، از جمله:
حذف عدالت، يأس و نااميدى ضعفا، جرأت و جسارت اقويا، فساد و تباهى حاکم و قاضى، از بين رفتن اعتماد عمومى. با توجّه به اين آثار و عوارض منفى، در روايات شديداً از اين عمل انتقاد شده است؛
* رسول اکرم صلى الله عليه و آله خطاب به حضرت على عليه السلام فرمود: «يا علىّ! من السُّحت ثمن الميتة والکلب والخمر و مهر الزانية والرشوة فى الحکم» «1» اى على! درآمد حاصل از فروش مردار، سگ، شراب، زنا و رشوه يکسان و حرام است.
* حضرت على عليه السلام در ذيل آيه شريفه‌ى «أَکَّالُونَ لِلسُّحْتِ» «2» فرمود: اينان کسانى هستند که مشکل مردم را حل نموده و در برابر، هداياى آنان را مى‌پذيرند. «3»
* امام صادق عليه السلام رشوه را در حد کفر به خدا مى‌داند.
* رسول اکرم صلى الله عليه و آله رشوه دهنده و گيرنده و واسطه را لعنت کرد و فرمود: بوى بهشت به صاحب رشوه نمى‌رسد. «4»
* در حديث ديگر مى‌خوانيم: هر حاکمى که نسبت به گرفتارى‌هاى مردم بى تفاوت باشد، خداوند لطفش را نسبت به او مى‌پوشاند و اگر هديه قبول کند تا کار مردم را انجام دهد، در زنجير است و اگر رشوه بگيرد، مشرک مى‌باشد. «5»
* حضرت على عليه السلام رشوه گيرنده را از حقّ ولايت محروم مى‌داند. «6» همچنين فرمودند: هيچ گروهى گرفتار رشوه نشدند، مگر آنکه گرفتار ترس و اضطراب و نگرانى شدند! «7»
بعضى براى توجيه خلاف خود، نام‌هاى مختلف بر رشوه مى‌گذارند، از جمله: هديه، تحفه، حقّ‌الزحمه، چشم روشنى و .... شخصى به نام «اشعث‌بن قيس»، حلوائى به در خانه على عليه السلام به عنوان هديه آورد تا در محکمه شايد امام به نفع او حکم صادر کند. امام فرمود:
«1». بحار، ج 77، ص 54.
«2». مائده، 42.
«3». بحار، ج 104، ص 273.
«4». بحار، ج 104، ص 274.
«5». وسائل، ج 12، ص 63.
«6». نهج‌البلاغه، خطبه 131.
«7». نهج‌الفصاحه، ح 2693.
جلد 1 - صفحه 296
به خدا سوگند! اگر هفت اقليم را بر من ببخشند تا پوست جوى را به ناحقّ از دهان مورچه‌اى بگيرم اين کار را نخواهم کرد. «1»
شخصى به رسول اکرم صلى الله عليه و آله گفت: من متصدى و مسئول کارى هستم، مردم برايم هدايايى مى‌آورند، چگونه است؟! حضرت در جواب فرمود: چه شده است که عُمّال ما از هدايا سخن مى‌گويند! آيا اگر در خانه مى‌نشستند کسى به آنان هديه مى‌داد؟! «2»